| Tạp chí Nhịp Cầu Đầu Tư - Tạp chí Kinh doanh Uy tín hàng đầu, số: 10 cổ phiếu tiềm năng, ra ngày 16-02-2009 |
| Việt Nam nên HỌC Ethiopia |
| Tác giả: HUỲNH PHAN NCĐT 16/02/2009 |
| Có nhiều điều Việt Nam có thể học từ Ethiopia, nhất là về tư duy chính sách. |
Giáo sư Kenichi Ohno, Giám đốc Diễn đàn Phát triển Việt Nam (trụ sở tại Hà Nội), sang Việt Nam từ năm 1995. Kể từ đó, ông đã tham gia rất nhiều hội thảo về chính sách công nghiệp tại Việt Nam. Sau gần 15 năm kiên nhẫn đối thoại và thuyết phục các nhà hoạch định chính sách công nghiệp ở Việt Nam, ông đã thốt lên: “Hà Nội đã thay đổi rất nhiều với nhiều khách sạn mọc lên và xe hơi chạy đầy đường, nhưng tư duy các nhà hoạch định chính sách công nghiệp vẫn vậy. Hơn một thập kỷ qua, cứ dự hội thảo nào về phát triển công nghiệp phụ trợ là tôi nghe đi nghe lại điệp khúc là phải đưa công nghệ vào hay kích cỡ thị trường Việt Nam còn quá nhỏ…”.
Dưới đây là những ý kiến của Giáo sư Ohno sau 2 chuyến đi Ethiopia, mà ông coi là có tác dụng hâm nóng lại nhiệt tình đã bị nguội lạnh đi nhiều sau gần 15 năm ở Việt Nam.
Người Việt Nam có thể cho rằng Ethiopia là một nước nghèo ở châu Phi. Tổng thu nhập nội địa tính trên đầu người của họ chỉ khoảng 160 USD/năm, còn Việt Nam sắp đạt được mức 1.000 USD/năm. Theo Ngân hàng Phát triển châu Á, năm 1990, Việt Nam chỉ đạt khoảng 100 USD/người. Theo tiêu chí này, Ethiopia giống hệt Việt Nam trước khi mở cửa thị trường. Như vậy, về trình độ phát triển, Ethiopia tương tự như Việt Nam cách đây 20 năm. Nhưng, về tư duy chính sách, theo Giáo sư Ohno, họ vượt Việt Nam hiện nay rất nhiều.
TƯ DUY CHÍNH SÁCH
Lần đầu tiên ông đến Ethiopia là để dự hội nghị “Sáng kiến về đối thoại chính sách về châu Phi”, do Giáo sư Stiglitz, Đại học Colombia (Mỹ), chủ trì. Thủ tướng Ethiopia, người đã ngồi dự cả 2 ngày Hội nghị, nói với đại sứ Nhật tại nước này rằng, ông cũng muốn Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) vạch ra ở Ethiopia một đề án hỗ trợ công nghiệp và vốn viện trợ phát triển (ODA) tương tự ở Đông Á như phía Nhật đã trình bày.
Lần thứ hai Giáo sư Ohno sang Ethiopia là tháng 3 năm ngoái và được gặp lại Thủ tướng Ethiopia. Thủ tướng cho biết, ông muốn JICA triển khai một đề án công nghiệp mới cho Ethiopia. Sau đó, Giáo sư tới gặp Bộ Thương mại và Công nghiệp. “Qua trao đổi, chúng tôi hiểu rằng họ nắm rất vững ý tưởng của Thủ tướng nên quá trình triển khai rất nhanh chóng và hiệu quả”, Giáo sư nói.
Chẳng hạn, chiến lược phát triển công nghiệp của Ethiopia chỉ ra rất rõ những ngành công nghiệp mũi nhọn là da giày, dệt may, thịt và chế biến thực phẩm, xây dựng. Gần đây, họ bổ sung thêm ngành sản xuất hoa tươi để xuất khẩu. Chiến lược này đã được vạch ra từ năm 2003 và hiện nay vẫn thực hiện.
Việt Nam cũng có một loạt lĩnh vực mũi nhọn, có điều danh sách này không nhận được sự nhất trí hay chia sẻ bởi khu vực doanh nghiệp, hay thậm chí giữa các bộ và chính quyền địa phương. Có quá nhiều lĩnh vực ưu tiên, nào là hi-tech, nào là phần mềm, nào là hóa chất, rồi hóa dầu, rồi khai khoáng, rồi đóng tàu, rồi đủ thứ nữa. Nhiều lĩnh vực ưu tiên quá tức là chẳng ưu tiên lĩnh vực nào cả, Giáo sư nói.
Một điều đáng nói nữa là chương trình hợp tác giữa 2 khu vực công và tư của Ethiopia rất tốt. Các hiệp hội ngành nghề luôn có các cuộc đối thoại định kỳ hằng quý với Bộ Thương mại và Công nghiệp, hoặc bất thường khi có vấn đề nảy sinh. Chẳng hạn, khi phát hiện trong cà phê xuất khẩu của Ethiopia có dư lượng hóa chất, họ tổ chức ngay hội thảo với sự tham dự của Thủ tướng, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp, giới doanh nghiệp và các chuyên gia để tìm ra giải pháp. Và họ đã cứu được ngành cà phê.
Trong khi đó, theo Giáo sư Ohno, Việt Nam đã tồn tại căn bệnh kinh niên là phản ứng quá chậm đối với những thay đổi. Chính vì vậy, việc Việt Nam đã bỏ lỡ rất nhiều cơ hội hoàn toàn không có gì đáng ngạc nhiên.
Ở Việt Nam, công cuộc công nghiệp hóa một cách ồ ạt đã gây ảnh hưởng nặng tới nông nghiệp. Trong khi Ethiopia xác định cần phát triển công nghiệp trên cơ sở nông nghiệp, tức nông nghiệp không bị co lại khi công nghiệp phát triển, mà 2 ngành cùng phát triển. Nông nghiệp phát triển để tăng đầu vào cho công nghiệp, đồng thời là nơi tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp, đóng vai trò là động lực cho công nghiệp phát triển.
CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN
ODA của Nhật dành cho các nước đang phát triển có chiều hướng co lại do suy giảm kinh tế. Nhưng theo Giáo sư Ohno, đa số các chính khách Nhật đều muốn tăng ODA cho châu Phi, có những người thậm chí còn muốn tăng ngay lên gấp đôi. Vì vậy, ODA dành cho các nước Đông Á, trong đó có Việt Nam, có thể bị co lại.
Thứ nhất, về chính trị, Nhật Bản vẫn theo đuổi tham vọng trở thành thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hiệp Quốc. Và châu Phi có thể cung cấp hơn 50 phiếu ủng hộ. Thứ hai, Trung Quốc đang mở rộng ảnh hưởng ở châu lục này thông qua hỗ trợ ODA, thương mại và đầu tư, để có thể khai thác nguồn tài nguyên khổng lồ ở châu Phi. Nhật Bản không muốn bị tụt lại trong cuộc đua này. Như vậy, vì cả lý do chính trị và kỳ vọng về kinh tế, Nhật sẽ dành một phần đáng kể nguồn lực của mình cho châu Phi.
Mặt khác, Việt Nam và Nhật Bản đang xây dựng quan hệ đối tác chiến lược và người Nhật đặt rất nhiều kỳ vọng ở quốc gia này. Nhưng nếu phía Việt Nam vẫn cứ cố thử thách sự kiên nhẫn của họ, không loại trừ khả năng người Nhật sẽ phải đi tìm mặt trận mới. Những nước châu Phi như Ethiopia đã tạo dựng được niềm tin ban đầu đối với đất nước mặt trời mọc.
|
Hiển thị các bài đăng có nhãn Kenichi Ohno. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Kenichi Ohno. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Tư, 9 tháng 11, 2011
Việt Nam nên HỌC Ethiopia
Tầm nhìn tham vọng, chính sách khiêm tốn
| Mục tiêu công nghiệp hóa vào 2020: Tầm nhìn tham vọng, chính sách khiêm tốn (Phỏng vấn GS Kennichi Ohno) (05/04/2009) | ||||
Theo thừa nhận của chính GS Kennichi Ohno, đồng nghiệp người Mỹ của ông dường như đã đi đúng hướng khi mà vào đầu năm 2008, các thành viên Chính phủ trong quá trình tìm kiếm giải pháp chống lạm phát đã trực tiếp lắng nghe những phân tích, và có lẽ, phần nào đó tiếp thu những khuyến nghị của nhóm này. Tuy nhiên, với việc hai nước Việt nam, Nhật Bản chính thức ký Hiệp định Đối tác kinh tế (EPA) với phần phụ lục là triển khai một số đề án, trong đó có việc phát triển công nghiệp phụ trợ, sự kiên nhẫn sau gần hai thập kỷ ở Việt Nam của GS Kennichi Ohno có vẻ như đã được đền đáp. Tạp chí ĐTNN đã có cuộc trao đổi với ông xung quanh đề án này. ĐTNN: Thưa giáo sư, hẳn ông đã thấy hài lòng khi EPA đã được ký kết?
GS Kennichi Ohno: Có thể nói như vậy nếu xét những gì chúng ta đã đạt được cho đến bây giờ, đặc biệt là trong năm 2008. Hai bên đạt được thỏa thuận này, chúng ta cũng phải kể đến vai trò của Đại sứ Sakaba, người đặc biệt quan tâm đến công nghiệp phụ trợ.
Trước khi sang Việt Nam đầu năm ngoái, ông ấy có đến gặp tôi. Tôi có đưa cho ông xem một số tài liệu của VDF về công nghiệp phụ trợ, và nói rằng nó trở nên rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Sau đó, chỉ trong vòng 6 tháng, đã có gần chục cuộc gặp nội bộ tài nhà riêng Đại sứ Nhật tại Việt Nam, với sự tham gia của các chuyên gia Nhật, và thỉnh thoảng có sự góp mặt của các chuyên gia, hay quan chức Việt Nam. Hai vị Phó thủ tướng Chính phủ là ông Hoàng Trung Hải và ông Nguyễn Thiện Nhân, cũng như Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng đều có sự quan tâm khá đặc biệt. Đề án phát triển ngành công nghiệp phụ trợ đã được thúc đẩy từ phía Việt Nam sau những cuộc gặp này.
Nhưng đó mới chỉ là thỏa thuận nguyên tắc bước đầu. Con đường đi còn rất dài phía trước, một khi Việt Nam vẫn chưa xác định rõ sẽ phát triển những ngành công nghiệp ưu tiên như thế nào. Có quá nhiều ngành công nghiệp được tuyên bố là ưu tiên phát triển, tức là chẳng có ngành nào được đặc biệt ưu tiên.
Mục tiêu phát triển ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam hiện nay vẫn dậm chân tại chỗ sau nhiều năm. Ông có nghĩ rằng Đề án phát triển công nghiệp phụ trợ nói trên sẽ thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam? Hay Việt Nam có nên xem lại kế hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô của mình?
Một câu hỏi rất hay. Các nhà sản xuất ô tô như Honda, Toyota, hay Ford đang rất lo ngại bởi lộ trình giảm thuế của AFTA/ASEAN. Họ không chắc là đến năm 2018, ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam có thể đủ lớn để cạnh tranh được với xe giá rẻ từ Thái Lan, hay Indonesia tràn vào. Trong bối cảnh hạ tầng giao thông kém phát triển như hiện nay, rồi những qui định về hạn chế ô nhiễm, ở Việt Nam người ta vẫn chưa thống nhất được với nhau là ngành công nghiệp này có lợi hay có hại.
Nếu Việt Nam muốn phát triển ngành công nghiệp ô tô một cách nghiêm túc, họ phải dừng ngay việc gây cản trở ngành công nghiệp này bằng việc đưa ra những chính sách thiếu tích cực như hiện nay. Họ phải có một nỗ lực rất lớn để có thể cạnh tranh được với Indonesia, Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, và thậm chí Hàn Quốc, bởi những nước này đang có lợi thế rất lớn là sản xuất qui mô lớn, hệ thống cung ứng lớn và máy móc đã khấu hao gần hết. Việt Nam không thể cứ máy móc đi theo họ, mà phải tìm được khe hở trong thị trường, tức là tìm ra sản phẩm nào đó mà các nước kia không sản xuất.
Ngay từ năm 1996, các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Nomura đã chỉ ra rằng hai sự lựa chọn cho Việt Nam. Thứ nhất, chọn một số loại phụ tùng nào đó mà Việt Nam có lợi thế phát triển, và cung ứng cho Toyota, hay Honda, hay Nissan, toàn cầu. Thứ hai, là tập trung chuyên sản xuất một chủng loại xe duy nhất nào đó mà chưa ai để ý. Thái Lan đã thành công với việc sản xuất loại xe pick-up, Indonesia với loại xe du lịch loại nhỏ, Ấn Độ chỉ tập trung sản xuất mini-car với giá rẻ... Trong khi đó, Nhật tập trung vào những chiếc xe hi-tech đắt tiền.
Sau hơn 10 năm, ông có nhận thấy sự chuyển biến trong tư duy của các nhà hoạch định ngành công nghiệp ô tô không?
Khi tôi mới sang đây, Hà Nội chỉ có một vài khách sạn tử tế và có ít ô tô chạy trên đường. Nay thì Hà Nội có rất nhiều khách sạn 5 sao, và ô tô chạy đầy đường. Nhưng dường như tư duy của các nhà hoạch định chính sách vẫn vậy. Cho đến giờ họ vẫn nói đến những thứ chung chung như phải đưa công nghệ vào, hay kích cỡ thị trường Việt Nam còn nhỏ… Và các cuộc gặp giữa các bộ với hiệp hội các nhà lắp ráp ô tô vẫn chỉ là những màn chỉ trích qua lại về khả năng phát triển của ngành này. Tất cả những điều trên chỉ giúp tôi ngày càng tin rằng phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam là chuyện cực kỳ khó khăn.
Chính phủ Việt Nam có một tầm nhìn rất tham vọng đến 2020 là biến Việt Nam thành một nước công nghiệp hóa, có qui hoạch tổng thể, nhưng qui hoạch đó không được các doanh nghiệp, những người trực tiếp thực hiện, ủng hộ, hay nói cách khác thiếu tính khả thi. Qui hoạch tổng thể cho công nghiệp ô tô, công nghiệp phụ trợ, vì vậy, vẫn còn nằm trên giấy. Không thể nuôi hy vọng cho các nhà lắp ráp nhưng lại bằng cách cứ im lặng ngồi yên được.
Theo ông lý do tại sao đến giờ vẫn chưa có chuyển biến gì trong ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam?
Việt Nam phản ứng quá chậm. Ở các nước khác, khi có sự cố, các nhà hoạch định chính sách tập trung giới doanh nghiệp, các chuyên gia lại cùng bàn thảo, và cùng nhau đưa ra một gói giải pháp sau ít tháng. Họ cũng có thái độ nghiêm túc tương tự khi giải quyết những vấn đề liên quan đến sản xuất công nghiệp. Việt Nam nên làm như vậy để từ đó kịp thời đưa ra chính sách phù hợp.
Ông đã trao đổi những kinh nghiệm này với các cơ quan của Chính phủ Việt Nam?
Có chứ. Có lúc này lúc kia khi có điều kiện là tôi trao đổi nhưng thực sự là tôi chưa có dịp nào nói điều này với các lãnh đạo cấp cao. Người cao nhất tôi gặp mới là chỉ là một thứ trưởng Bộ Công thương thôi. Biết làm sao được!
Huỳnh Phan (thực hiện)
| ||||
Thứ Ba, 8 tháng 11, 2011
Phát triển công nghiệp hỗ trợ: Thời cơ đang trôi qua
Ngày 19.06.2009, 09:12 (GMT+7)
SGTT - “Tôi nghĩ đây là thời cơ vô cùng thuận lợi để Việt Nam thu hút một làn sóng đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhật trong ngành công nghiệp phụ trợ, không chỉ riêng từ Nhật, mà cả từ Trung Quốc”
Nhân chuyến sang Việt Nam ngắn ngủi của GS Ohno, Sài Gòn Tiếp Thị đã có cuộc trao đổi với ông về tiến độ phát triển ngành công nghiệp này ở Việt Nam.
Dành gần một thập kỷ rưỡi thúc đẩy ý tưởng phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam, kể từ năm ngoái giáo sư Kenichi Ohno đã cảm thấy nhẹ bớt gánh nặng đi nhiều, khi Đại sứ Sakaba “xắn tay vào cuộc”. Ông dành nhiều thời gian hơn cho công việc đào tạo ở Nhật Bản, và phát triển ý tưởng này ở Ethiopia, nơi theo ông nhận định đi sau Việt Nam hai thập kỷ về GDP trên đầu người, nhưng đi trước một thập kỷ về tư duy hoạch định chiến lược và kế hoạch phát triển công nghiệp.
Sang Việt Nam lần này, ông thấy có những bước tiến mới gì về phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam?
Đã có một khu công nghiệp dành cho các doanh nghiệp Nhật Bản trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ được triển khai xây dựng ở Bắc Ninh. Nhưng tôi ngờ rằng đây là nỗ lực của một doanh nghiệp tư nhân có mối quan hệ mật thiết với các nhà lắp ráp Nhật Bản (tập đoàn Kinh Bắc – NV) nhiều hơn là vai trò của Chính phủ. Bởi cho đến nay, Chính phủ Việt Nam vẫn chưa có một kế hoạch hành động về phát triển công nghiệp hỗ trợ nói chung, mặc dù quá trình làm việc giữa hai phía Nhật Bản và Việt Nam về việc này đã được bắt đầu từ tháng 3 năm ngoái.
Ông có hiểu lý do vì sao không?
Trong khi phía Nhật rất tích cực, thì phía Việt Nam có vẻ lần lữa. Chúng tôi lập năm nhóm đặc trách để xây dựng kế hoạch hành động, nhưng họ không tìm thấy sự hợp tác từ phía các cơ quan Việt Nam.
Cuối cùng, thay vì chờ đợi phía Việt Nam tham gia, chúng tôi phải tự soạn thảo dưới dạng những đề nghị để cho phía Việt Nam tham gia góp ý, chuyển cho phía Việt Nam hôm 16.6.
Qua quá trình soạn thảo sáng kiến chung Nhật – Việt, chúng tôi nhận ra rằng các nhà hoạch định chính sách Việt Nam có vẻ mạnh về bình luận hơn là đề xuất ý tưởng trên cơ sở phân tích những điều tra thực tế. Dường như họ vẫn nghĩ rằng đây không phải là việc của họ, xuất phát từ lợi ích của nền kinh tế Việt Nam.
Cũng có ý kiến cho rằng sở dĩ bộ Công thương vẫn chưa cảm thấy sự cấp bách trong việc phát triển công nghiệp hỗ trợ vì họ thấy những công ty toàn cầu như Canon, hay Panasonic, hay Toyota, phải thu hẹp sản xuất, sa thải công nhân do suy thoái kinh tế, và họ chờ khi nào kinh tế phục hồi lại rồi mới tính tiếp. Nếu quả thực họ nghĩ như vậy thì quá thiển cận, bởi kinh tế thế giới rồi sẽ phục hồi, và lúc đó Việt Nam, nếu không chuẩn bị đón thời cơ mới, thì lại phải xuất phát từ đầu.
Nếu càng nhanh chóng sản xuất được phụ tùng, phụ kiện, Việt Nam sẽ giảm được nhập siêu, thay vì trông chờ vào việc xuất tài nguyên, như đề án khai thác bauxite ở Tây Nguyên.
Liệu bao giờ kế hoạch hành động này có thể được thông qua?
Chúng tôi hy vọng là vào tháng 9 này. Tuy nhiên, trong quan niệm về công nghiệp hỗ trợ, giữa Nhật Bản và Việt Nam có khác biệt lớn.
Trong mục lục ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ của từng lĩnh vực, Việt Nam đã quá tham khi liệt kê tất cả các hạng mục sản phẩm phụ trợ. Chẳng hạn, trong lĩnh vực sản xuất ôtô, họ đưa ra cả sản xuất động cơ vào công nghiệp phụ trợ, một điều khó khả thi, do sự phân công sản xuất trên toàn cầu.
Sau khi đọc dự thảo nghị định trên, tôi đã phải nhờ đại diện JETRO ở Việt Nam hỏi các đồng nghiệp của ông tại Thái Lan, Indonesia và Malaysia, những nước mà Nhật Bản đã giúp phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ từ rất lâu rồi, xem họ quan niệm về ngành công nghiệp này thế nào. Tuy nhiên, theo tôi được biết, họ không liệt kê chi tiết từng hạng mục như Việt Nam, mà phân chia theo cách thức sản xuất chẳng hạn đúc, rèn, dập, nhựa, tráng, mạ…
Để có thể nhanh chóng phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, Việt Nam cần phải làm ngay những gì?
Về phía bộ Công thương, cơ quan chủ trì việc này, họ cần phải chú trọng đến việc phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp hỗ trợ, và nhanh chóng xây dựng bộ tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm, kỹ năng, và chuyển giao công nghệ… Bởi trong chương trình hợp tác với Việt Nam phát triển công nghiệp hỗ trợ, người Nhật chúng tôi hoàn toàn không muốn công nghệ thấp lẫn vào.
Theo tôi, điều này rất phù hợp với chiến lược thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao ở Việt Nam. Bởi muốn thu hút những nhà lắp ráp các sản phẩm công nghệ cao, nhất thiết cần phải có những doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất chi tiết, linh kiện ở trình độ công nghệ cao.
Phía VCCI, một trong những cách thực hiện công nghiệp hỗ trợ một cách hữu hiệu với quá trình thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ từ Nhật Bản là thành lập các hiệp hội ngành nghề đối với từng loại công nghiệp hỗ trợ, tương ứng với các hiệp hội ở Nhật Bản, và đặt quan hệ hợp tác trực tiếp.
Huỳnh Phan thực hiện
Thu hút FDI Nhật: Liên kết với miền Nam Trung Quốc?
Ngày 15.12.2006, 11:03 (GMT+7)
Ngay trong buổi chiều 19.11, khi Thủ tướng Shinzo Abe bắt đầu chuyến thăm chính thức Việt Nam, các tập đoàn hi-tech của Nhật mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ngỏ lời mời đầu tư vào khu công nghệ cao Hoà Lạc đã đến thăm khu này. Sau đó, Thủ tướng Abe khẳng định trong "Diễn đàn đầu tư Việt - Nhật" là sẽ có một làn sóng đầu tư thứ hai từ Nhật. SGTT đã có cuộc trao đổi với giáo sư Kenichi Ohno, người được coi là chuyên gia hàng đầu về đầu tư Nhật tại Việt Nam xung quanh vấn đề này
Theo ông, làm cách nào để thu hút sự chú ý của các doanh nghiệp Nhật vào khu công nghệ cao Hoà Lạc?
Jetro (Tổ chức Ngoại thương Nhật) vừa dẫn một đoàn gồm 30 doanh nghiệp sang khảo sát đường giao thông, thủ tục hải quan (từ Quảng Châu đến Lạng Sơn, về Hà Nội và vào TP.HCM)
|
Không chỉ riêng khu này mà cả miền Bắc nói chung. Theo tôi, sự liên kết với miền Nam Trung Quốc – nơi tập trung các nhà cung cấp linh phụ kiện Đài Loan, Nhật Bản và Trung Quốc – là một lợi thế rất lớn mà cho đến bây giờ vẫn chưa được khai thác. Làm sao có thể vận chuyển nhanh từ miền Nam Trung Quốc đến Việt Nam và từ Việt Nam ra thế giới.
Theo tôi hiểu, miền Bắc Việt Nam cũng muốn trở thành một trung tâm sản xuất hàng điện tử như máy in, máy photocopy... Canon và Brothers đã có mặt ở đây, nhưng nếu chỉ có 2 hãng thì chưa bao nhiêu, bởi phải có nhiều hãng để cùng chia sẻ với nhau một số nhà cung cấp nhất định. Để các nhà cung cấp ở miền Nam Trung Quốc có thể chuyển linh kiện xuống lắp ráp ở Việt Nam, dịch vụ hậu cần phải được hoàn thiện. Các nhà lắp ráp hi-tech sẽ vào nếu nguồn cung cấp linh phụ kiện từ miền Nam Trung Quốc được bảo đảm với giá cạnh tranh.
Liệu phía Trung Quốc có hài lòng về việc này không? Bởi vì một mặt những doanh nghiệp thuộc ngành công nghiệp phụ trợ ở miền Nam Trung Quốc có thể mở rộng sản xuất để bán hàng cho các nhà lắp ráp ở miền Bắc Việt Nam, nhưng mặt khác cũng có nguy cơ một số nhà cung cấp này sẽ chuyển sang Việt Nam theo xu hướng "Trung Hoa cộng một".
Theo tôi được biết, thị trường chính của các nhà cung cấp ở đó là cả thế giới, nhất là Mỹ và Nhật, chứ bán nội địa chỉ là một phần nhỏ thôi. Tôi không nghĩ đó sẽ là một nguy cơ lớn đối với họ. Điều khiến tôi quan tâm là sau khi những xe tải chở hàng từ Trung Quốc qua Việt Nam, họ sẽ về xe không, và như vậy, Việt Nam cần phải kiếm một cái gì đó cho họ chở ngược lại.
Giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng cần cải tiến thủ tục hải quan cho thuận tiện, nhanh chóng, nhất là việc không nên để cảnh hàng hoá phải chuyển từ xe Trung Quốc sang xe Việt Nam tại cửa khẩu, như vậy vừa mất thời gian vừa tốn thêm chi phí. Việc "kết nối nhanh" không chỉ nằm ở khía cạnh thời gian (đầu tư vào đường sá), mà còn là vấn đề quản lý xuất nhập khẩu bằng hệ thống máy tính, cũng như hệ thống kho bãi...
Việt Nam nên theo dõi những động thái về tình hình đầu tư của nước láng giềng Trung Quốc (sự đối đầu về chính trị, các cuộc biểu tình chống Nhật, quy định đầu tư mới buộc phải chuyển giao công nghệ) để có những bước đi cần thiết đúng lúc nhằm lôi kéo các nhà đầu tư Nhật sang Việt Nam
|
Việc liên kết giữa miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung Quốc, theo tôi, là một trong những nhân tố quan trọng cho việc thu hút các nhà lắp ráp Nhật Bản vào đây, và phải được Chính phủ nghiên cứu để vạch ra một chiến lược dài hạn và một quy hoạch tổng thể. Với động thái như vậy, Chính phủ sẽ chứng tỏ với các nhà đầu tư Nhật rằng họ rất nghiêm túc trong ý định thu hút đầu tư.
Jetro vừa dẫn một đoàn gồm 30 doanh nghiệp sang khảo sát đường giao thông, thủ tục hải quan (từ Quảng Châu đến Lạng Sơn, về Hà Nội và vào TP.HCM).
Cách đây mấy năm, Sumitomo cũng có một đoàn khảo sát như vậy. Họ đi ô tô từ Bangkok đến Đà Nẵng, rồi ra Hà Nội, trước khi qua Trung Quốc. Họ tính chính xác xem từng đoạn đường đi mất bao nhiêu thời gian, có những trạm kiểm soát nào, thời gian làm thủ tục hải quan mất bao lâu.
Theo tôi nghĩ, cần có những khảo sát mang tính hệ thống hơn, tiến hành trong cả năm trời chứ không phải qua một chuyến đi. Việc khảo sát này phải do Chính phủ, Bộ Kế hoạch đầu tư, hay Bộ Công nghiệp chủ trì và mời các doanh nghiệp FDI tham gia như một chương trình tiếp thị đầu tư, để sau đó nghe những ý kiến của họ về những gì cần cải thiện được. Phía Việt Nam thụ động quá, thu hút đầu tư là việc của Việt Nam cơ mà, tại sao cứ để cho World Bank hay Jetro làm.
Ông nghĩ gì về xu hướng "Trung Hoa cộng một" của các doanh nghiệp Nhật?
Việt Nam nên theo dõi những động thái về tình hình đầu tư của nước láng giềng Trung Quốc (sự đối đầu về chính trị, các cuộc biểu tình chống Nhật, quy định đầu tư mới buộc phải chuyển giao công nghệ) để có những bước đi cần thiết đúng lúc nhằm lôi kéo các nhà đầu tư Nhật sang Việt Nam.
Canon chẳng hạn, họ có rất nhiều nhà máy ở Trung Quốc rồi, nên quyết định đầu tư một vài cái ở Việt Nam để "san trứng" ra. Tức là khi muốn mở rộng sản xuất, các tập đoàn của Nhật có thể tính tới Việt Nam .
Còn đối với những công ty lần đầu tiên đầu tư ra nước ngoài, Trung Quốc bao giờ cũng là ưu tiên số một bởi thị trường hơn 1 tỉ dân là một yếu tố cực kỳ quan trọng để các nhà đầu tư tính đến. Trong các khảo sát đối với doanh nghiệp Nhật, câu hỏi không phải là đầu tư ở Trung Quốc hay một nước khác, mà là ở vùng nào của Trung Quốc. Thứ tự ưu tiên sau đó mới là Thái Lan, Mỹ và Việt Nam.
Huỳnh Phan
"Doanh nghiệp Việt cần kiên nhẫn như trẻ bán lưu niệm"
Tác giả: HUỲNH PHAN
Bài đã được xuất bản.: 14/08/2010 06:00 GMT+7
"Các chủ doanh nghiệp Việt Nam cần học tập sự kiên trì và tính mục đích cao của các cô bé, cậu bé bán bưu thiếp, hay đồ lưu niệm trên đường phố. Chúng dứt khoát đi theo du khách, cho đến khi họ mua một món đồ nào đó.", GS Kenichi Ohno nói.
Nguyên Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển, trưởng nhóm khảo sát liên ngành về công nghiệp hỗ trợ của chính phủ, đã nhận xét rằng trong 5-10 năm tới, các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ sẽ chủ yếu sản xuất các chi tiết có độ phức tạp không cao, và làm vệ tinh cho các nhà cung cấp linh phụ kiện nước ngoài ở nấc cao hơn (lắp ráp các chi tiết thành cụm chi tiết, hay bộ phận).
"Sau khoảng thời gian đó, sau khi đã học tập được kỹ năng, và làm chủ được công nghệ, các doanh nghiệp Việt Nam mới có thể tính đến các nấc cao hơn nữa, nhất là lắp ráp các cụm nhóm thành sản phẩm cuối cùng", ông Tuyển nói.
Đó là một mục tiêu không hề khiêm tốn, nếu tính đến việc công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam đã được khởi động ít nhất 5-6 năm, nhất là từ phía doanh nghiệp của Việt Nam và Nhật Bản. Đã có những nhận thức hết sức khác nhau trong quá trình tìm hiểu nhau của họ, khiến số doanh nghiệp Việt Nam trở thành vệ tinh của các nhà cung cấp linh phụ kiện Nhật Bản vẫn dừng ở mức không đáng kể.
Sự khác biệt về văn hóa trong tiếp cận
"Sáng kiến chung Nhật - Việt đã nhấn mạnh rằng phía Việt Nam không chỉ mong muốn phía Nhật đầu tư vào một ngành công nghiệp nhất định nào đó, mà còn muốn Nhật Bản giúp Việt Nam phát triển nó, tức là giúp phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ với sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam", ông Hiroshi Kobayashi, đại diện phụ trách dự án tại Hà Nội của Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) nói, và cho biết một trong những cách giúp đỡ đó từ phía Nhật là tổ chức những cuộc triển lãm công nghiệp hỗ trợ.
Kể từ năm 2004, JETRO đã tổ chức được 6 cuộc triển lãm thường niên này tại Việt Nam, luân phiên ở hai trung tâm kinh tế lớn nhất là Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Đây là cuộc triển lãm "ngược", hay triển lãm "nhu cầu", khi người mua là các doanh nghiệp Nhật trưng bày những sản phẩm mà họ muốn mua từ các nhà cung cấp.
Tại cuộc triển lãm Hà Nội lần đầu tiên (2005), theo ông Kobayashi, mỗi giám đốc doanh nghiệp Việt Nam, được tháp tùng bởi một cô thư ký xinh đẹp mặc áo dài xinh đẹp, thường chỉ trao đổi vài câu với các doanh nghiệp Nhật, trước khi gửi lại brossure giới thiệu về công ty mình. "Tất nhiên, không có hợp đồng nào được ký kết", ông Kobayashi kể lại.
Tại cuộc triển lãm Hà Nội lần thứ hai (2007), khi đã biết các doanh nghiệp Nhật cần gì, các doanh nghiệp Việt Nam đã có những trao đổi sâu hơn về chuyên môn, và kết quả đã có 5-6 hợp đồng được ký kết.
Ông Kobayashi cho biết, nhiều doanh nghiệp Việt Nam bị các doanh nghiệp Nhật từ chối chủ yếu là do họ chưa chuẩn bị sẵn được những thông tin cần thiết mà người Nhật quan tâm. "Hoặc giả lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam đã không thể hiện được nhiệt tình, quyết tâm và sự nghiêm túc cần thiết cho việc hợp tác", vị đại diện JETRO nhận xét.
"Khi tiếp xúc với các doanh nghiệp Nhật, xin đừng vội nản lòng, bởi các công ty Nhật luôn muốn có sự thử thách, thông qua thái độ tích cực và sự chủ động trong việc cung cấp thông tin", ông này giải thích, khi nhắc tới lời phàn nàn từ các doanh nghiệp Việt Nam rằng sau khi đã gửi brossure, hay bản fax giới thiệu về công ty mình, họ không hề nhận được sự phản hồi từ các công ty Nhật.
"Trong khi đó, các doanh nghiệp Nhật lại nói rằng họ chờ đợi các phía Việt Nam gọi điện đến khẳng định lại rằng tài liệu đã đến chưa, và hỏi thêm rằng phía Nhật có cần thêm thông tin gì nữa không", ông Kobayashi nói.
Theo ông, các doanh nghiệp Nhật, trước tiên, thường quan tâm các thông tin rất cụ thể về định lượng, như số lượng nhân viên, vốn pháp định, doanh thu, khách hàng là ai... Đây là điều kiện cần, bởi theo quan niệm của người Nhật, một lãnh đạo doanh nghiệp nghiêm túc không thể không biết điều này. Sau đó, doanh nghiệp Nhật sẽ hỏi tiếp người chủ doanh nghiệp Việt Nam về tình hình thị trường, kế hoạch và chiến lược phát triển doanh nghiệp... "Đây là điều kiện đủ để từ đó xác lập mối quan hệ đối tác tiếp tục", ông Kobayashi kết luận.
Giáo sư Kenichi Ohno, Giáo đốc Diễn đàn Phát triển Việt Nam, thì hóm hỉnh nhận xét: "Các chủ doanh nghiệp Việt Nam cần học tập sự kiên trì và tính mục đích cao của các cô bé, cậu bé bán bưu thiếp, hay đồ lưu niệm trên đường phố. Chúng dứt khoát đi theo du khách, cho đến khi họ mua một món đồ nào đó."
Một điều tra cách đây 5-6 năm của JETRO cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam có cảm giác tự ti, khi cho rằng rất khó làm ăn với người Nhật quá kỹ tính. Trong khi đó, các doanh nghiệp Nhật lại cho rằng, tuy trình độ của doanh nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng khi lựa chọn đối tác, nhưng yếu tố quan trọng nhất lại là nhận thức và quyết tâm "làm ăn với Nhật" của người đứng đầu doanh nghiệp.
Bản thân JETRO cũng đã tự rút cho mình những kinh nghiệm, khi tại cuộc triển lãm lần thứ 6 tại Việt Nam (lần thứ ba tại Hà Nội) vào cuối năm ngoái, họ đã cho tìm hiểu trước về năng lực cũng như quyết tâm của các doanh nghiệp Việt Nam, trước khi chính thức gửi giấy mời tham dự.
Mô hình quản lý Kaizen/5S và chương trình tu nghiệp AOTS
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Công ty Hùng Dũng - một nhà sản xuất linh kiện điện - điện tử ở Hải Dương, đã đến với triển lãm công nghiệp hỗ trợ cuối năm ngoái với lời mời từ ban tổ chức. Ông còn vui hơn, khi được Canon - nhà lắp ráp điện tử hàng đầu thế giới - quan tâm. Nhưng, sau khi xem xong đoạn phim do ban tổ chức giới thiệu về các nhà cung cấp tiềm năng của Việt Nam, ông biết rằng, ngoài việc nỗ lực nghiên cứu làm thử các linh kiện, bảng mạch theo yêu cầu của Canon, công ty ông còn có nhiều việc phải làm, liên quan đến sự sắp xếp, bố trí nhà xưởng. JETRO đã cho chiếu hình ảnh xưởng cơ khí của công ty ông với sàn xưởng còn mấp mô, với lời nhận xét rằng điều này sẽ ảnh hưởng lớn tới năng suất và chất lượng sản phẩm.
"Đó là một trong những ví dụ về việc các nhà cung cấp Việt Nam chưa áp dụng mô hình quản lý Kaizen/5S. Việc có hay không có những kiến thức về điều hành nhà máy (5S), hay cải tiến (Kazen) là yếu tố cực kỳ quan trọng trong khả năng kết nối với các nhà lắp ráp Nhật, bởi bất cứ nhà sản xuất Nhật nào cũng rất coi trọng điều này", ông Kobayashi giải thích.
Ông Ngô Kiên Cường, Tổng Giám đốc công ty BA AN - một doanh nghiệp chuyên sản xuất ống nhựa xoắn với nhãn hiệu Thăng Long - đã được mời đến dự triển lãm đó, với tư cách một báo cáo viên cho việc áp dụng thành công phương thức quản lý Kazen/5S. Nhờ đó, doanh thu của công ty này đã tăng gấp 5 lần chỉ sau ba năm (12 tỷ đồng năm 2006 và 60 tỷ đồng năm 2009).
Với nhận thức rằng trục trặc có thể nảy sinh liên tục ở bất cứ thời điểm nào, bộ phận nào, của doanh nghiệp trong quá trình sản xuất, người Nhật đã đề ra triết lý quản lý Kaizen với nội dung 5S, dịch tương đương tiếng Việt là sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ, săn sóc và sẵn sàng. Mục tiêu của phương pháp quản lý này là nhằm tăng năng suất và năng lực cạnh tranh nhờ giảm thiểu những lãng phí bao gồm sản xuất dư thừa, khuyết tật sản phẩm, tồn kho, di chuyển bất hợp lý, sự chờ đợi giữa các khâu, thao tác thừa của công nhân hay máy móc...
Theo ông Cường, hệ thống Kaizen/5S, thực chất là việc công thức hóa và đơn giản hóa mọi họat động từ sản xuất, kiểm soát chất lượng, quản lý kho, đến quản lý văn phòng và bảng biểu, dữ liệu, để tiện theo dõi, kiểm tra với thời gian ít nhất.
"Chẳng hạn, để tránh nhầm lẫn trong vận hành máy, cũng như dễ dàng nhận biết trạng thái của máy, phải dán nhãn hiệu hiện thị Bật/Tắt bên trên các nút, hay công tắc. Hay, trong quản lý kho cần đảm bảo nguyên liệu, hay thành phẩm, nhập trước phải được sử dụng trước, hay xuất kho trước, để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Còn vệ sinh nhà xưởng thì luôn phải gọn gàng, luôn được vệ sinh sạch sẽ", ông Cường dẫn chứng.
Ông Cường cho biết, để áp dụng thành công hệ thống Kaizen/5S, ông đã trực tiếp tham dự một khóa học về thực hành cải tiến hiện trường do Hiệp hội tu nghiệp kỹ thuật hải ngoại (AOTS) tổ chức vào tháng 4/2007 tại Nhật Bản. Ông Cường là một trong hơn 4500 tu nghiệp sinh Việt Nam, trong số 150 ngàn kỹ thuật viên và nhà quản lý của các nước đang phát triển, đã đến Nhật Bản để theo khóa học này, kể từ khi AOTS, thuộc Bộ Kinh tế - Thương mại - Công nghiệp Nhật Bản (METI) được thành lập năm 1959.
Mục đích của chương trình này, được thực hiện ở bốn trung tâm tu nghiệp của AOTS tại Tokyo, Yokohama, Toyota và Osaka, hoặc tại các công ty (tu nghiệp thực địa), là nhằm tăng cường quan hệ kinh doanh giữa công ty nước sở tại và công ty Nhật.
"Sự hiểu biết về văn hóa, xã hội, và tập quán thương mại của công ty Nhật, cũng như khả năng giao tiếp bằng tiếng Nhật, sẽ khiến cho các tu nghiệp sinh này khi trở về sẽ thể hiện tốt vai trò nhân lực cầu nối, nhất là đối với những yêu cầu quan trọng của phía Nhật như tiêu chuẩn chất lượng và thời gian giao hàng", trưởng đại diện AOTS tại Hà Nội Hitoshi Kondo nói.
Tuy nhiên, do chi phí cử đi học Nhật quá lớn, mặc dù đã được phía Nhật hỗ trợ khoảng 40-50%, kể từ năm 1977, AOTS đã đưa ra hình thức mới là tu nghiệp hải ngoại đối với Nhật Bản, hay tu nghiệp tại chỗ đối với các nước thụ hưởng. Các chuyên gia từ Nhật được mời qua đào tạo theo nhu cầu của từng công ty. Trong hơn 20 năm, đã có khoảng 178 ngàn lượt tu nghiệp sinh tại chỗ, trong đó gần 5400 người Việt Nam, tham gia chương trình này.
"Ngoài việc giảm chi phí, cái hay của chương trình này là cùng một lúc có thể chuyển giao kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý cho nhiều người, và rút ngắn thời gian tu nghiệp", ông Kondo nhận xét.
Trong trường hợp của BA AN, một số giám đốc, quản đốc và trưởng phòng đã tham dự các khóa học ngắn ngày tại Việt Nam về thực hành cải tiến hiện trường, hoạt động cải tiến nhà xưởng... Đặc biệt, trong khóa học ứng dụng Kaizen/5S diễn ra ngày 19/8/2008, ngay tại nhà máy của Ba An, toàn thể cán bộ công nhân viên của công ty này đều được tham dự.
Theo ông Kondo, trong chương trình tu nghiệp hải ngoại, AOTS vẫn nhận được hỗ trợ tài chính của chính phủ Nhật, có sự đóng góp của các nhà lắp ráp. "Nếu đào tạo theo kế hoạch của từng hiệp hội, với thời gian dưới một tháng, kinh phí được hỗ trợ là 50%. Còn với hình thức tuyển sinh theo từng nội dung, với thời gian dưới ba tháng, kinh phí được hỗ trợ là 60%", ông Kondo cho hay.
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)