Quả chuông cổ và hành trình trở về đất mẹ

Quả chuông cổ và hành trình trở về đất mẹ

TTCT - Đã 89 tuổi và ngồi xe lăn, nhưng khi cầm chiếc búa gỗ đánh vào quả chuông cổ, ông Watanabe Takuro - vị luật sư già - đã để lại một hình ảnh vô cùng ấn tượng cho những người khách tới dự lễ cầu nguyện hòa bình tại Bảo tàng Bắc Ninh trung tuần tháng 9 này.

Những hồi chuông thanh bình ấy như một hi vọng thật sự khép lại hành trình gian nan để trở về đất mẹ của một quả chuông cổ sau nhiều thập kỷ lưu lạc...

Luật sư Watanabe (phải) và sư trụ trì chùa Ngũ Hộ chia sẻ nỗi xúc động về số phận quả chuông cổ - Ảnh: H.Ngọc

Vào một ngày cách đây đúng 35 năm (tháng 9-1977), luật sư Watanabe, một người có thú sưu tầm đồ cổ, phát hiện một quả chuông đồng Việt Nam được bày bán tại một cửa hàng đồ cổ ở Ginza, Tokyo (Nhật Bản).

“Đọc xong những dòng chữ Hán trên một mặt của quả chuông, tôi đã có ngay ý nghĩ tìm cách mua lại quả chuông để trả lại cho ngôi chùa và những người dân ở khu vực đó. Cha ông họ đã dồn biết bao tâm huyết để đúc nên quả chuông này, thế mà lại có kẻ cướp đi của họ” - luật sư Watanabe nói với người viết.

Trên bản khắc ở một mặt của quả chuông có ghi bằng chữ Hán, tạm dịch: “Chiếc chuông của chùa Ngũ Hộ, làng Kim Thôi, thuộc Bắc Ninh, trước đây do loạn lạc bị mất. Dân làng đã đúc lại cái mới thay vào. Nhưng tháng 2-1825 chuông lại bị sơn tặc lấy đi mất. Dân làng hằng ngày đã quen với tiếng chuông chùa, giờ mất nó mọi người đều rất buồn và họ bàn cách làm chuông mới... Trải qua ba năm, tiền và đồng quyên góp được đem đúc, phần còn thiếu được mua vào cho đủ”.

Ông chủ tiệm đồ cổ cũng chỉ biết rằng kẻ đã cướp quả chuông đó và mang về bán cho hiệu đồ cổ ở Ginza là một viên sĩ quan Nhật, chỉ huy cái xưởng gỗ ở ngay trong ngôi chùa khoảng đầu những năm 1940.

Thế nhưng cái giá mà ông chủ tiệm phát ra làm luật sư Watanabe cảm thấy nản - những 9 triệu yen. Lượn qua lượn lại tới vài lần nữa, cuối cùng vị luật sư cũng khiến chủ tiệm mềm lòng, chấp nhận bán với giá 5 triệu yen - một số tiền vẫn cực kỳ lớn lúc đó. Ông đành về bàn với người bạn thân là một giáo sư sử học, hai người quyết định chỉ có cách kêu gọi quyên góp tiền mới mong chuộc được chuông.

Họ đã lập ra “Hội hoàn hương chuông cổ” và mời những nhân vật nổi tiếng như sư cụ Oshini Ryokei - trụ trì chùa Kiyomizu, sư thầy Huzi Nitatsu - trụ trì chùa Nihon zan Myohoji và nhà văn nổi tiếng Matsumoto Seicho đứng ra phát động phong trào quyên góp tiền. Về phần mình, luật sư Watanabe đã cùng với ông bạn giáo sư của mình đến ngân hàng rút hết tiền tiết kiệm mang đến đặt cọc cho ông chủ tiệm đồ cổ. Bởi cùng lúc đó, ông tình cờ biết rằng có một nghị sĩ Nhật cũng đang ngó nghiêng quả chuông.

Sau chỉ 2-3 tháng, số tiền quyên góp được đã lên tới 9,6 triệu yen, so với mục tiêu 7 triệu ban đầu - số tiền tối thiểu cần để mua quả chuông và chuyển nó về lại Việt Nam. “Nhưng chúng tôi còn gặp may hơn thế. Ông chủ tiệm cảm động trước tấm lòng của mọi người cũng quyết định tham gia quyên góp bằng cách giảm giá bán xuống còn một nửa” - luật sư Watanabe kể.

Trước khi quả chuông được trao cho phía Việt Nam, trong suốt nửa năm trên đất Nhật đã diễn ra những buổi lễ cầu nguyện cho quả chuông. Bắt đầu từ chùa Zojiji (Tokyo) vào ngày 7-12-1977, rồi chuyển sang Kyoto, Nara, Osaka và Kobe, trước khi kết thúc ở chùa Kaneiji (Tokyo). Tháng 6-1978, quả chuông đã được trao lại cho Việt Nam trong một buổi lễ trang nghiêm và cảm động ở chùa Quán Sứ (Hà Nội).

Quả chuông cổ lưu lạc suốt nhiều thập niên - Ảnh: H.Ngọc

Người giáo viên tiếng Nhật và cuộc truy tìm tung tích quả chuông cổ

Năm 1993, chị Komatsu Miyuki, giáo viên tiếng Nhật ở Hà Nội, một thành viên của “Hội hoàn hương chuông cổ” năm 1977, nhận được bức thư từ luật sư Watanabe. Trong thư, ông viết rằng nguyện ước cuối cùng trong đời ông là biết được số phận hiện thời của quả chuông cổ ra sao. “Tôi đã đến chùa Bút Tháp, nơi sau lễ trao chuông ở chùa Quán Sứ đã tiếp nhận quả chuông này, nhưng không thấy quả chuông đó. Những người ở chùa cũng không biết gì về quả chuông” - chị nói.

Sở dĩ quả chuông được đưa về chùa Bút Tháp vào năm 1978 là do chùa Ngũ Hộ - nơi quả chuông được đúc - đã bị quân Pháp phá hủy vào đầu những năm 1950. Hơn nữa, trong số 300 người quyên góp tiền đồng và vàng để đúc chuông, được ghi danh trên ba mặt còn lại của quả chuông cổ, có cả những người dân khu vực Bút Tháp.

Kể từ đó, cứ có dịp thuận tiện là chị Komatsu lại đi hỏi về tung tích quả chuông. Hỏi từ những hướng dẫn viên du lịch, bạn bè dạy tiếng Nhật ở Việt Nam, tới những người “có dính dáng” đến lễ trao chuông năm 1978. “Hầu như không còn ngôi chùa nào ở quanh khu vực Hà Nội, Bắc Ninh mà tôi không sục vào, ngó nghiêng mọi ngóc ngách. Thậm chí nghe phóng viên Minh Hà của Đài Tiếng nói Việt Nam bảo rằng có nhìn thấy một quả chuông cổ trong một ngôi chùa ở TP.HCM tôi cũng tranh thủ bay vào. Nhưng rồi thất vọng vẫn hoàn thất vọng” - chị Komatsu nhớ lại.

Thế rồi sau chín năm của cuộc truy tìm vô vọng, một người đã mang lại cho chị tia hi vọng mới. Đó không phải là một người Việt mà là phó giáo sư sử học Nishimura, rất giỏi tiếng Việt. Vị học giả này hỏi chị đã lên Bảo tàng Bắc Ninh, nơi ông có một người quen là giám đốc Lê Viết Nga, chưa. “Tại sao tôi lại không nghĩ đến Bảo tàng Bắc Ninh, mà cứ quanh quanh ở mấy cái bảo tàng tại Hà Nội nhỉ?” - Komatsu vừa kể lại vừa đập tay lên trán.

Nỗ lực không mệt mỏi của Komatsu đã được đền đáp. Cuối cùng chị đã tìm thấy quả chuông cổ trong một cái kho lưu trữ cổ vật. Dần dần, qua tìm hiểu những người có liên quan trong ngành bảo tàng ở Bắc Ninh, Komatsu mới dựng lại được quá trình lưu lạc của quả chuông. “Những người nhận chuông, tuy không hẳn không có lý khi đưa chuông về chùa Bút Tháp, nhưng họ đã quên một điều quan trọng rằng ngôi chùa này cũng đã có một quả chuông riêng của mình. Có lẽ vì vậy mà họ ít quan tâm đến một quả chuông của chùa khác (Ngũ Hộ), dù đó là một quả chuông cổ” - Komatsu tự lý giải về việc mấy năm sau quả chuông lại được giao cho Bảo tàng Hà Bắc.

Đến năm 1996, tỉnh Hà Bắc tách ra thành Bắc Ninh và Bắc Giang. Nhân sự chia đôi và đồ vật, cổ vật thuộc tỉnh nào về tỉnh ấy. Bắc Ninh xây bảo tàng mới và mọi cổ vật đều được đưa để nhờ vào một cái kho. “Khi nhìn thấy quả chuông nằm tít trong góc kho, sau một cái tủ, bụi phủ đầy, tôi suýt nữa đã òa khóc nếu không có người thủ kho đứng đó. Tôi sẽ kể thế nào với luật sư Watanabe đây?” - Komatsu kể lại trong trạng thái xúc động. Sự bức xúc của Komatsu dịu đi khi chị biết rằng không ai trong số cán bộ Bảo tàng Bắc Ninh biết chữ Hán.

Có chuông - không chùa, có chùa - không chuông

Trong lá thư gửi cho chị Komatsu năm 1993, cuối thư luật sư Watanabe gửi lời chúc: “Hỡi quả chuông Việt Nam, hãy ngân lên nguyện cầu cho hòa bình!”.

Vị luật sư, người đã tham gia phong trào phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam từ những ngày đầu và là một thành viên trong phái đoàn Luật sư dân chủ quốc tế đến Hà Nội cuối năm 1972 để điều tra tội ác của đế quốc Mỹ, vẫn còn nhớ chỉ ít lâu sau khi quả chuông, biểu tượng của sự yên bình, được trao lại cho Việt Nam, người dân nước này lại bị xô đẩy vào hai cuộc chiến tranh liên tiếp khác. Và ông cũng hiểu yên bình vẫn chưa trở lại hoàn toàn trên đất nước Việt Nam. Có điều ông đã quá già yếu để có thể làm thêm điều gì đó. Ông chỉ có thể tự tay đánh lên những hồi chuông nguyện cầu hòa bình cho Việt Nam.

Ông Lê Viết Nga - giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh - nói rằng khách tham quan bảo tàng, nhất là đi theo đoàn, nếu có yêu cầu, bảo tàng vẫn cho đánh chuông chứ không phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc “cấm sờ vào hiện vật”. Nhưng điều đó vẫn chưa làm luật sư Watanabe thôi day dứt. “Chuông chùa phải được đưa về chùa chứ, để sớm chiều người dân được nghe tiếng chuông ngân. Chính vì nhớ tiếng chuông mà người dân mới quyên góp tiền để đúc chuông tới lần thứ ba, sau hai lần bị mất cắp” - ông giải thích.

Và đó cũng là tâm nguyện của sư thầy Huệ Hồng, người trụ trì chùa Ngũ Hộ từ năm 2008, bảy năm sau khi ngôi chùa mới này được người dân xây lại trên một phần đất của ngôi chùa cũ. Sư thầy kể rằng sư đã cùng người dân và chính quyền thôn ba lần làm đơn xin rước chuông về.

Một thoáng ưu tư của vị luật sư già

Sáng 19-9 vừa rồi, trên đường đi thăm chùa Phật Tích, luật sư Watanabe nhận được một cú điện thoại của sư thầy Huệ Hồng khẩn khoản đề nghị ông hoãn chuyến bay về Nhật đêm hôm đó để ở lại dự lễ đúc quả chuông mới theo mẫu quả chuông cũ. “Quả chuông mới giống đến mấy cũng chỉ giống phần xác thôi, còn phần hồn sao so được. Trong tiếng ngân của nó hàm chứa bao tâm sự, bao trải nghiệm về một thời loạn lạc” - luật sư Watanabe ưu tư. Ông quả quyết rằng theo truyền thuyết, tất cả các quả chuông đều tìm cách trở lại ngôi chùa của nó.

Sư thầy Huệ Hồng mới đây cho biết sư đã suy nghĩ lại, thay vì đúc chuông mới, sư sẽ dùng số tiền đó để xây tháp chuông vì chùa Ngũ Hộ chưa có tháp chuông.

HUỲNH PHAN

Việt Nam nên HỌC Ethiopia

Tạp chí Nhịp Cầu Đầu Tư - Tạp chí Kinh doanh Uy tín hàng đầu, số: 10 cổ phiếu tiềm năng, ra ngày 16-02-2009

Việt Nam nên HỌC Ethiopia

Tác giả: HUỲNH PHAN    NCĐT 16/02/2009

Có nhiều điều Việt Nam có thể học từ Ethiopia, nhất là về tư duy chính sách.

Giáo sư Kenichi Ohno, Giám đốc Diễn đàn Phát triển Việt Nam (trụ sở tại Hà Nội), sang Việt Nam từ năm 1995. Kể từ đó, ông đã tham gia rất nhiều hội thảo về chính sách công nghiệp tại Việt Nam. Sau gần 15 năm kiên nhẫn đối thoại và thuyết phục các nhà hoạch định chính sách công nghiệp ở Việt Nam, ông đã thốt lên: “Hà Nội đã thay đổi rất nhiều với nhiều khách sạn mọc lên và xe hơi chạy đầy đường, nhưng tư duy các nhà hoạch định chính sách công nghiệp vẫn vậy. Hơn một thập kỷ qua, cứ dự hội thảo nào về phát triển công nghiệp phụ trợ là tôi nghe đi nghe lại điệp khúc là phải đưa công nghệ vào hay kích cỡ thị trường Việt Nam còn quá nhỏ…”. Dưới đây là những ý kiến của Giáo sư Ohno sau 2 chuyến đi Ethiopia, mà ông coi là có tác dụng hâm nóng lại nhiệt tình đã bị nguội lạnh đi nhiều sau gần 15 năm ở Việt Nam. Người Việt Nam có thể cho rằng Ethiopia là một nước nghèo ở châu Phi. Tổng thu nhập nội địa tính trên đầu người của họ chỉ khoảng 160 USD/năm, còn Việt Nam sắp đạt được mức 1.000 USD/năm. Theo Ngân hàng Phát triển châu Á, năm 1990, Việt Nam chỉ đạt khoảng 100 USD/người. Theo tiêu chí này, Ethiopia giống hệt Việt Nam trước khi mở cửa thị trường. Như vậy, về trình độ phát triển, Ethiopia tương tự như Việt Nam cách đây 20 năm. Nhưng, về tư duy chính sách, theo Giáo sư Ohno, họ vượt Việt Nam hiện nay rất nhiều. TƯ DUY CHÍNH SÁCH Lần đầu tiên ông đến Ethiopia là để dự hội nghị “Sáng kiến về đối thoại chính sách về châu Phi”, do Giáo sư Stiglitz, Đại học Colombia (Mỹ), chủ trì. Thủ tướng Ethiopia, người đã ngồi dự cả 2 ngày Hội nghị, nói với đại sứ Nhật tại nước này rằng, ông cũng muốn Tổ chức Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) vạch ra ở Ethiopia một đề án hỗ trợ công nghiệp và vốn viện trợ phát triển (ODA) tương tự ở Đông Á như phía Nhật đã trình bày. Lần thứ hai Giáo sư Ohno sang Ethiopia là tháng 3 năm ngoái và được gặp lại Thủ tướng Ethiopia. Thủ tướng cho biết, ông muốn JICA triển khai một đề án công nghiệp mới cho Ethiopia. Sau đó, Giáo sư tới gặp Bộ Thương mại và Công nghiệp. “Qua trao đổi, chúng tôi hiểu rằng họ nắm rất vững ý tưởng của Thủ tướng nên quá trình triển khai rất nhanh chóng và hiệu quả”, Giáo sư nói. Chẳng hạn, chiến lược phát triển công nghiệp của Ethiopia chỉ ra rất rõ những ngành công nghiệp mũi nhọn là da giày, dệt may, thịt và chế biến thực phẩm, xây dựng. Gần đây, họ bổ sung thêm ngành sản xuất hoa tươi để xuất khẩu. Chiến lược này đã được vạch ra từ năm 2003 và hiện nay vẫn thực hiện. Việt Nam cũng có một loạt lĩnh vực mũi nhọn, có điều danh sách này không nhận được sự nhất trí hay chia sẻ bởi khu vực doanh nghiệp, hay thậm chí giữa các bộ và chính quyền địa phương. Có quá nhiều lĩnh vực ưu tiên, nào là hi-tech, nào là phần mềm, nào là hóa chất, rồi hóa dầu, rồi khai khoáng, rồi đóng tàu, rồi đủ thứ nữa. Nhiều lĩnh vực ưu tiên quá tức là chẳng ưu tiên lĩnh vực nào cả, Giáo sư nói. Một điều đáng nói nữa là chương trình hợp tác giữa 2 khu vực công và tư của Ethiopia rất tốt. Các hiệp hội ngành nghề luôn có các cuộc đối thoại định kỳ hằng quý với Bộ Thương mại và Công nghiệp, hoặc bất thường khi có vấn đề nảy sinh. Chẳng hạn, khi phát hiện trong cà phê xuất khẩu của Ethiopia có dư lượng hóa chất, họ tổ chức ngay hội thảo với sự tham dự của Thủ tướng, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp, giới doanh nghiệp và các chuyên gia để tìm ra giải pháp. Và họ đã cứu được ngành cà phê. Trong khi đó, theo Giáo sư Ohno, Việt Nam đã tồn tại căn bệnh kinh niên là phản ứng quá chậm đối với những thay đổi. Chính vì vậy, việc Việt Nam đã bỏ lỡ rất nhiều cơ hội hoàn toàn không có gì đáng ngạc nhiên. Ở Việt Nam, công cuộc công nghiệp hóa một cách ồ ạt đã gây ảnh hưởng nặng tới nông nghiệp. Trong khi Ethiopia xác định cần phát triển công nghiệp trên cơ sở nông nghiệp, tức nông nghiệp không bị co lại khi công nghiệp phát triển, mà 2 ngành cùng phát triển. Nông nghiệp phát triển để tăng đầu vào cho công nghiệp, đồng thời là nơi tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp, đóng vai trò là động lực cho công nghiệp phát triển. CHÍNH SÁCH CỦA NHẬT BẢN ODA của Nhật dành cho các nước đang phát triển có chiều hướng co lại do suy giảm kinh tế. Nhưng theo Giáo sư Ohno, đa số các chính khách Nhật đều muốn tăng ODA cho châu Phi, có những người thậm chí còn muốn tăng ngay lên gấp đôi. Vì vậy, ODA dành cho các nước Đông Á, trong đó có Việt Nam, có thể bị co lại. Thứ nhất, về chính trị, Nhật Bản vẫn theo đuổi tham vọng trở thành thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hiệp Quốc. Và châu Phi có thể cung cấp hơn 50 phiếu ủng hộ. Thứ hai, Trung Quốc đang mở rộng ảnh hưởng ở châu lục này thông qua hỗ trợ ODA, thương mại và đầu tư, để có thể khai thác nguồn tài nguyên khổng lồ ở châu Phi. Nhật Bản không muốn bị tụt lại trong cuộc đua này. Như vậy, vì cả lý do chính trị và kỳ vọng về kinh tế, Nhật sẽ dành một phần đáng kể nguồn lực của mình cho châu Phi. Mặt khác, Việt Nam và Nhật Bản đang xây dựng quan hệ đối tác chiến lược và người Nhật đặt rất nhiều kỳ vọng ở quốc gia này. Nhưng nếu phía Việt Nam vẫn cứ cố thử thách sự kiên nhẫn của họ, không loại trừ khả năng người Nhật sẽ phải đi tìm mặt trận mới. Những nước châu Phi như Ethiopia đã tạo dựng được niềm tin ban đầu đối với đất nước mặt trời mọc.

Tầm nhìn tham vọng, chính sách khiêm tốn

Mục tiêu công nghiệp hóa vào 2020: Tầm nhìn tham vọng, chính sách khiêm tốn (Phỏng vấn GS Kennichi Ohno) (05/04/2009)

GS. Kennichi Ohno  Những năm gần đây, có hai chuyên gia tư vấn nước ngoài làm việc tại Việt Nam được nhiều người biết đến. Đó là giáo sư (GS) David Dapice, đến từ Mỹ, cùng nhóm Harvard của ông, và GS Kennichi Ohno, đến từ Nhật, với Diễn đàn phát triển Việt Nam (VDF). Nhìn vào cách làm của họ có thể nhận xét rằng: Nhóm của giáo sư David Dapice chọn cách tư vấn từ chính quyền địa phương, những nơi lãnh đạo ở đó có mong muốn thay đổi, để đạt những kết quả cụ thể, trước khi hướng sự chú ý lên cấp cao hơn. Trong khi đó, GS Kennichi Ohno cùng các cộng sự của mình ngay từ đầu đã cố gắng đưa tư vấn thẳng vào cấp lãnh đạo ở cấp cao trong việc hình thành chiến lược công nghiệp, và xây dựng một mối quan hệ đối tác chiến lược trong công nghiệp, chủ yếu là các ngành công nghiệp lắp ráp. Theo thừa nhận của chính GS Kennichi Ohno, đồng nghiệp người Mỹ của ông dường như đã đi đúng hướng khi mà vào đầu năm 2008, các thành viên Chính phủ trong quá trình tìm kiếm giải pháp chống lạm phát đã trực tiếp lắng nghe những phân tích, và có lẽ, phần nào đó tiếp thu những khuyến nghị của nhóm này. Tuy nhiên, với việc hai nước Việt nam, Nhật Bản chính thức ký Hiệp định Đối tác kinh tế (EPA) với phần phụ lục là triển khai một số đề án, trong đó có việc phát triển công nghiệp phụ trợ, sự kiên nhẫn sau gần hai thập kỷ ở Việt Nam của GS Kennichi Ohno có vẻ như đã được đền đáp. Tạp chí ĐTNN đã có cuộc trao đổi với ông xung quanh đề án này. ĐTNN: Thưa giáo sư, hẳn ông đã thấy hài lòng khi EPA đã được ký kết? GS Kennichi Ohno: Có thể nói như vậy nếu xét những gì chúng ta đã đạt được cho đến bây giờ, đặc biệt là trong năm 2008. Hai bên đạt được thỏa thuận này, chúng ta cũng phải kể đến vai trò của Đại sứ Sakaba, người đặc biệt quan tâm đến công nghiệp phụ trợ.    Trước khi sang Việt Nam đầu năm ngoái, ông ấy có đến gặp tôi. Tôi có đưa cho ông xem một số tài liệu của VDF về công nghiệp phụ trợ, và nói rằng nó trở nên rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Sau đó, chỉ trong vòng 6 tháng, đã có gần chục cuộc gặp nội bộ tài nhà riêng Đại sứ Nhật tại Việt Nam, với sự tham gia của các chuyên gia Nhật, và thỉnh thoảng có sự góp mặt của các chuyên gia, hay quan chức Việt Nam. Hai vị Phó thủ tướng Chính phủ là ông Hoàng Trung Hải và ông Nguyễn Thiện Nhân, cũng như Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng đều có sự quan tâm khá đặc biệt. Đề án phát triển ngành công nghiệp phụ trợ đã được thúc đẩy từ phía Việt Nam sau những cuộc gặp này.         Nhưng đó mới chỉ là thỏa thuận nguyên tắc bước đầu. Con đường đi còn rất dài phía trước, một khi Việt Nam vẫn chưa xác định rõ sẽ phát triển những ngành công nghiệp ưu tiên như thế nào. Có quá nhiều ngành công nghiệp được tuyên bố là ưu tiên phát triển, tức là chẳng có ngành nào được đặc biệt ưu tiên.   Mục tiêu phát triển ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam hiện nay vẫn dậm chân tại chỗ sau nhiều năm. Ông có nghĩ rằng Đề án phát triển công nghiệp phụ trợ nói trên sẽ thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam? Hay Việt Nam có nên xem lại kế hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô của mình?     Một câu hỏi rất hay. Các nhà sản xuất ô tô như Honda, Toyota, hay Ford đang rất lo ngại bởi lộ trình giảm thuế của AFTA/ASEAN. Họ không chắc là đến năm 2018, ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam có thể đủ lớn để cạnh tranh được với xe giá rẻ từ Thái Lan, hay Indonesia tràn vào. Trong bối cảnh hạ tầng giao thông kém phát triển như hiện nay, rồi những qui định về hạn chế ô nhiễm, ở Việt Nam người ta vẫn chưa thống nhất được với nhau là ngành công nghiệp này có lợi hay có hại.   Nếu Việt Nam muốn phát triển ngành công nghiệp ô tô một cách nghiêm túc, họ phải dừng ngay việc gây cản trở ngành công nghiệp này bằng việc đưa ra những chính sách thiếu tích cực như hiện nay. Họ phải có một nỗ lực rất lớn để có thể cạnh tranh được với Indonesia, Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, và thậm chí Hàn Quốc, bởi những nước này đang có lợi thế rất lớn là sản xuất qui mô lớn, hệ thống cung ứng lớn và máy móc đã khấu hao gần hết. Việt Nam không thể cứ máy móc đi theo họ, mà phải tìm được khe hở trong thị trường, tức là tìm ra sản phẩm nào đó mà các nước kia không sản xuất.   Ngay từ năm 1996, các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Nomura đã chỉ ra rằng hai sự lựa chọn cho Việt Nam. Thứ nhất, chọn một số loại phụ tùng nào đó mà Việt Nam có lợi thế phát triển, và cung ứng cho Toyota, hay Honda, hay Nissan, toàn cầu. Thứ hai, là tập trung chuyên sản xuất một chủng loại xe duy nhất nào đó mà chưa ai để ý. Thái Lan đã thành công với việc sản xuất loại xe pick-up, Indonesia với loại xe du lịch loại nhỏ, Ấn Độ chỉ tập trung sản xuất mini-car với giá rẻ... Trong khi đó, Nhật tập trung vào những chiếc xe hi-tech đắt tiền.   Sau hơn 10 năm, ông có nhận thấy sự chuyển biến trong tư duy của các nhà hoạch định ngành công nghiệp ô tô không?   Khi tôi mới sang đây, Hà Nội chỉ có một vài khách sạn tử tế và có ít ô tô chạy trên đường. Nay thì Hà Nội có rất nhiều khách sạn 5 sao, và ô tô chạy đầy đường. Nhưng dường như tư duy của các nhà hoạch định chính sách vẫn vậy. Cho đến giờ họ vẫn nói đến những thứ chung chung như phải đưa công nghệ vào, hay kích cỡ thị trường Việt Nam còn nhỏ… Và các cuộc gặp giữa các bộ với hiệp hội các nhà lắp ráp ô tô vẫn chỉ là những màn chỉ trích qua lại về khả năng phát triển của ngành này. Tất cả những điều trên chỉ giúp tôi ngày càng tin rằng phát triển ngành công nghiệp ô tô ở Việt Nam là chuyện cực kỳ khó khăn.        Chính phủ Việt Nam có một tầm nhìn rất tham vọng đến 2020 là biến Việt Nam thành một nước công nghiệp hóa, có qui hoạch tổng thể, nhưng qui hoạch đó không được các doanh nghiệp, những người trực tiếp thực hiện, ủng hộ, hay nói cách khác thiếu tính khả thi. Qui hoạch tổng thể cho công nghiệp ô tô, công nghiệp phụ trợ, vì vậy, vẫn còn nằm trên giấy. Không thể nuôi hy vọng cho các nhà lắp ráp nhưng lại bằng cách cứ im lặng ngồi yên được.   Theo ông lý do tại sao đến giờ vẫn chưa có chuyển biến gì trong ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam?   Việt Nam phản ứng quá chậm. Ở các nước khác, khi có sự cố, các nhà hoạch định chính sách tập trung giới doanh nghiệp, các chuyên gia lại cùng bàn thảo, và cùng nhau đưa ra một gói giải pháp sau ít tháng. Họ cũng có thái độ nghiêm túc tương tự khi giải quyết những vấn đề liên quan đến sản xuất công nghiệp. Việt Nam nên làm như vậy để từ đó kịp thời đưa ra chính sách phù hợp.   Ông đã trao đổi những kinh nghiệm này với các cơ quan của Chính phủ Việt Nam?   Có chứ. Có lúc này lúc kia khi có điều kiện là tôi trao đổi nhưng thực sự là tôi chưa có dịp nào nói điều này với các lãnh đạo cấp cao. Người cao nhất tôi gặp mới là chỉ là một thứ trưởng Bộ Công thương thôi. Biết làm sao được! Huỳnh Phan (thực hiện)

Những động thái mới từ phía Nhật

Ngày 08.10.2007, 11:56 (GMT+7)

Tai nạn sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ: Những động thái mới từ phía Nhật

Hôm qua, Thứ trưởng cao cấp Bộ Ngoại giao Nhật Hitoshi Kimura đã đến Việt Nam liên quan đến sự cố cầu Cần Thơ

Dự kiến hôm nay, ông Kimura sẽ xuống Cần Thơ, nơi xảy ra thảm hoạ sụp cầu với 53 người chết, để trực tiếp chuyển lời chia buồn của Chính phủ Nhật Bản đến các gia đình các nạn nhân.

Theo lịch trình, đầu giờ chiều hôm nay, ông Kimura sẽ đến gặp Ban quản lý dự án để tìm hiểu sơ bộ về nguyên nhân sự cố, cũng như bàn với phía Việt Nam về sự trợ giúp với gia đình các nạn nhân. Sau buổi làm việc này, ông Kimura sẽ gặp gỡ báo giới ngay tại Cần Thơ.

Trong cuộc họp báo thường kỳ của Văn phòng Chính phủ chiều 6.10 vừa qua, Bộ trưởng Giao thông vận tải Hồ Nghĩa Dũng cho biết, theo yêu cầu của phía Việt Nam, Nhật Bản đã đồng ý cử những chuyên gia hàng đầu về cầu đường sang đây để tìm hiểu về nguyên nhân sự cố.

Truyền thông Nhật Bản, sau một thời gian khá im hơi lặng tiếng do “không có nạn nhân là người Nhật”, và ưu tiên đưa tin về “căng thẳng chính trị ở Myanmar” và “những diễn tiến hoà bình tại bán đảo Triều Tiên” (chỉ có Kyodo News tường thuật lại sự cố theo thông tin từ báo Việt Nam, hay Mainichi đăng tải bản tin của AP), đã bắt đầu có dấu hiệu quan tâm đến sự cố này.

Tính hiệu quả không cao của một số dự án ODA Nhật cho Việt Nam do liên quan đến tư vấn, đã khiến nguyên Thủ tướng Nhật (Koizumi) bị Quốc hội Nhật chất vấn

Các phóng viên người Việt của các văn phòng tại Hà Nội như Kyodo News, hay TV Asahi, được yêu cầu dịch lại “thật chuẩn” nội dung bức thư khuyến cáo của kỹ sư tư vấn giám sát Hiroshi Kudo đăng trên báo Tuổi Trẻ, cũng như thu thập thông tin về những diễn tiến mới nhất trên truyền thông Việt Nam liên quan đến nguyên nhân sự cố này.

Từ Nhật, phóng viên TV Asahi đã liên lạc trực tiếp với Nippon Koei tại Việt Nam, một trong hai công ty tư vấn giám sát của công trình và là nơi Kodo đang làm việc, nhưng đã bị từ chối với lý do công ty này đang bận giải quyết hậu quả sự cố.

Theo thông tin từ văn phòng TV Asahi tại Hà Nội, hãng truyền hình này đang dự kiến làm một phóng sự điều tra về vụ sụp cầu này, với mục đích cảnh báo “để những sự cố tương tự không xảy ra nữa” và tác động xấu tới hình ảnh Nhật Bản tại Việt Nam.

Cũng với mục đích này, ngay sau khi kết thúc chuyến thị sát tại Cần Thơ, ông Kimura sẽ bay ra Hà Nội để bàn với các quan chức chính phủ về việc cụ thể hoá thoả thuận quan hệ đối tác chiến lược được thủ tướng hai nước ký vào cuối năm ngoái, như một phần sự chuẩn bị cho chuyến đi thăm Nhật của Chủ tịch Nguyễn Minh Triết vào tháng 11 tới. Việt Nam đang đặt hy vọng rất lớn vào khoản viện trợ ODA khổng lồ từ Nhật Bản cho ba dự án chiến lược là đường sắt cao tốc Bắc – Nam, đường bộ cao tốc Bắc – Nam, và hạ tầng Khu công nghệ cao Hoà Lạc.

Đối với các khoản vay ưu đãi, hay viện trợ không hoàn lại, điều kiện của phía Nhật là phía Việt nam phải chấp nhận sự tham gia của các nhà tư vấn quốc tịch Nhật. Tính hiệu quả không cao của một số dự án ODA Nhật như thuỷ điện A Vương (Quảng Nam), cầu Thanh Bình (Tiền Giang), Đại lộ Đông Tây và dự án xử lý nước (TP.HCM)…, được kết luận liên quan đến tư vấn, đã khiến nguyên Thủ tướng Nhật Koizumi bị Quốc hội Nhật chất vấn vào giữa năm ngoái.

Sau đó, hãng sản xuất truyền hình NDN của Nhật Bản đã thực hiện một phóng sự liên quan đến những dự án này, phát trên TBS vào đầu tháng 11 năm ngoái, tạo ra những phản ứng mạnh mẽ trong những người đóng thuế của Nhật Bản. (SGTT sẽ đưa kỹ về phóng sự này trong một số tới).

Trước những điều kiện “bất di bất dịch” này khi nhận ODA, tuy “vấn đề của Việt Nam là phải có đủ năng lực kiểm tra”, như lời của Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Quốc Toản cũng tại cuộc họp báo cuối tuần trước, nhưng đại diện chính phủ Việt Nam cũng nên chuẩn bị đầy đủ luận cứ để “đặt lại vấn đề” tại cuộc gặp cuối năm của nhóm Tư vấn các nhà tài trợ (CG). Dù sao thì một trong những mục tiêu của CG là “hài hoà thủ tục nhận ODA”!

Huỳnh Phan

Việt Nam ở vị trí trung tâm của khu vực Đông Á

Ngày 26.11.2007, 15:47 (GMT+7)

Việt Nam ở vị trí trung tâm của khu vực Đông Á

Trong chương trình Bình luận kinh tế chủ nhật vào cuối năm 2007 kéo dài 100 phút trên đài truyền hình Asahi, với sự tham gia của những chính khách và nhà kinh tế hàng đầu Nhật Bản, sẽ phát một phóng sự đặc biệt 50 phút về quan hệ đối tác kinh tế giữa Nhật Bản và Việt Nam

Đoàn làm phim của hãng truyền hình Nhật Bản NDN đã trực tiếp sang Việt Nam phỏng vấn Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết xung quanh sự quan tâm ngày càng tăng của Nhật Bản đối với Việt Nam. Ảnh: TLHN

Phóng sự này được thực hiện bởi hãng sản xuất chương trình truyền hình NDN, trong gần hai tháng trời, trong đó có một tháng tại Việt Nam. Phần tiếp theo tại Nhật Bản sẽ là những cuộc tiếp xúc của Chủ tịch Nguyễn Minh Triết với các tổ chức kinh tế Nhật, các lãnh đạo tập đoàn lớn, cũng như đại diện hàng trăm doanh nghiệp Nhật trong diễn đàn kinh doanh Nhật Việt, trong thời gian ông thăm Nhật Bản.

SGTT đã có cuộc phỏng vấn tổng giám đốc NDN Ishigaki Misao, người đã trực tiếp sang Việt Nam cùng đoàn làm phim để phỏng vấn Chủ tịch Nguyễn Minh Triết, xung quanh sự quan tâm ngày càng tăng của Nhật Bản đối với Việt Nam.

NDN vốn nổi tiếng trong gần nửa thế kỷ qua về những chương trình về chiến tranh, về xã hội và lịch sử của Việt Nam. Vì sao từ đầu năm tới nay các ông lại chuyển tông làm tới ba chương trình lớn về kinh tế Việt Nam (Đại lộ Đông Tây, Thị trường chứng khoán Việt Nam, và sắp tới là Kinh tế Việt Nam)?

Không chuyển sao được khi Việt Nam đang là một mối quan tâm ngày càng tăng của giới chính khách, doanh nghiệp, và cả các nhà đầu tư cá nhân của Nhật.

Trong chương trình Đại lộ Đông Tây điểm nhấn của nó là vị trí cực kỳ quan trọng của Việt Nam trong vận chuyển Đông Tây, trong phát triển kinh tế khu vực, từ Trung Quốc xuống Việt Nam, qua Lao Bảo sang Savanakhet của Lào, rồi tới Bangkok.

Khi làm chương trình về chứng khoán, ngoài việc phản ánh sự lên xuống của cổ phiếu, sự sôi động của thị trường, hay xu hướng chơi chứng khoán của người Việt Nam, chúng tôi muốn nhấn mạnh một điểm khác: thị trường chứng khoán chính là điểm mốc đánh dấu sự chuyển đổi của Việt Nam, cũng như Trung Quốc trước đây, từ một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa sang nền kinh tế thị trường với việc huy động vốn từ các nhà đầu tư để tăng tính cạnh tranh của nền kinh tế.

Qua chương trình này, chúng tôi muốn nói với khán giả, trong đó có những nhà hoạch định chính sách và giới đầu tư, rằng đã có những tiến bộ về công bằng xã hội và công bằng trong cơ hội kinh tế, cơ hội đầu tư ở đất nước xã hội chủ nghĩa này.

Lần này, cảm nhận của ông như thế nào sau khi tiếp xúc với các doanh nghiệp, nhà kinh tế, và ngay cả nguyên thủ của chúng tôi mà ông vừa gặp chiều nay? Khái niệm về kinh tế thị trường có đậm nét trong tư duy của họ không?

Tổng giám đốc NDN Ishigaki Misao

Qua tiếp xúc với những nhân vật kể trên, tôi tin rằng nền kinh tế Việt Nam sẽ phát triển tốt. Có điều, cũng như Nhật Bản trước đây, nếu thiếu sự chuẩn bị đồng bộ và kỹ càng, nền kinh tế đang phát triển quá nhanh của Việt Nam sẽ làm bộc lộ những những mặt trái của kinh tế thị trường, chẳng hạn như sự phát triển thiếu đồng đều về mặt xã hội.

Ý tôi muốn nói kinh tế phát triển nhất thiết phải đi cùng với sự đảm bảo về môi trường, bao gồm môi trường sống cho con người và động thực vật, môi trường cảnh quan, môi trường xã hội. Tức là đừng coi phát triển nhanh bằng mọi giá là ưu tiên tối thượng.

Theo cách nhìn của một nhà truyền thông, ông thấy hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam nên đi theo hướng nào, và khác với những nước ĐNA khác như Thái Lan, Philippines hay Malaysia ra sao?

Thứ nhất, tôi muốn nhắc lại vị trí của Việt Nam là trung tâm của khu vực Đông Á, rất thuận lợi cho việc bán hàng đi các nước khác.

Thứ hai, người Việt Nam thông minh, sáng tạo và khéo léo. Nên phát huy những điểm mạnh đó của mình để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, những kỹ sư IT, kỹ sư cơ khí, hay kỹ thuật viên lành nghề chứ đừng chỉ bằng lòng với những công việc lao động giản đơn, hay lắp ráp thuần tuý.

Cuối cùng, đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam hiện nay tập trung rất nhiều vào hạ tầng, như đường sắt đường bộ cao tốc, cảng biển, hạ tầng khu hi-tech Hoà Lạc Điều đó khẳng định tính cam kết và lợi ích lâu dài của Nhật Bản tại Việt Nam.

Xin cảm ơn ông!

Huỳnh Phan (thực hiện)

ODA bị tư vấn ngược mục đích

Ngày 02.07.2008, 07:47 (GMT+7)

Vụ công ty Nhật hối lộ quan chức PMU

ODA bị tư vấn ngược mục đích

Từ giữa tuần trước, nhật báo Yomiuri của Nhật đã liên tục đăng tải những thông tin liên quan đến việc một cựu quan chức của Pacific Consultants International (PCI), một tập đoàn trong nửa thế kỷ trở lại đây đã tham gia tư vấn thiết kế, hay giám sát thi công cho 94 ngàn dự án ở khoảng 140 nước trên thế giới, đã hối lộ nhiều trăm ngàn USD cho một lãnh đạo của ban quản lý dự án đại lộ Đông Tây TP.HCM. Theo số ra ngày 30.6, cựu quan chức PCI này đã khai với viện Công tố Tokyo rằng năm 2003 ông ta làm theo lệnh của tổng hãng, bởi lời hứa sẽ “lại quả”, nếu nhận được hợp đồng tư vấn xây dựng. PCI và consortium của họ với một số công ty khác đã nhận được hợp đồng tư vấn với tổng trị giá 3,1 tỉ yen.

Cũng theo bài báo trên, viện Công tố Tokyo đang xem xét liệu PCI có vi phạm luật Chống cạnh tranh không lành mạnh bằng cách hối lộ cho quan chức nước ngoài hay không. Trước khi những vụ hối lộ này, cũng như cáo buộc về các vụ hối lộ ở các nước Đông Nam Á khác, bị viện Công tố Tokyo đưa vào tầm ngắm, PCI cũng đã từng bị Chính phủ Nhật cấm tham gia đấu thầu tư vấn các dự án ODA của Nhật ở nước ngoài trong thời hạn 6 tháng vào năm 2006 do sự tắc trách trong công việc tư vấn của tập đoàn này dẫn đến sự thiếu hiệu quả trong các dự án ODA của Chính phủ Nhật ở nước ngoài.

Vì lý do đó, tháng 8.2006, hãng TBS của Nhật đã sang Việt Nam làm một phóng sự điều tra về các công trình tài trợ cho Việt Nam bằng nguồn vốn ODA của Nhật. Trước đó, vào ngày 5.4.2006, tại uỷ ban Quyết toán ngân sách của Thượng viện Nhật, một nghị sĩ đảng Dân chủ, đảng đối lập lớn nhất, đã đưa vấn đề PMU 18 ra chất vấn Thủ tướng Koizumi và yêu cầu bộ Ngoại giao cử phái đoàn sang Việt Nam điều tra về hiệu quả sử dụng ODA tại Việt Nam.

Ông Trần Huy Công, đại diện hãng sản xuất truyền hình Nhật tại Hà Nội và là người cùng tham gia thực hiện phóng sự này, nói: mục đích của phóng sự này là trả lời các câu hỏi “vốn ODA có hiệu quả không đối với việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống cho người dân Việt Nam và, nếu không, tại sao lại như vậy”.

Điều cảm nhận đầu tiên của nhóm làm phim là khi xin phỏng vấn và quay phim hiện trường thi công hai dự án đại lộ Đông Tây và cải thiện môi trường nước ở TP.HCM, đều do PCI làm tư vấn thiết kế và giám sát và các công ty Nhật chịu trách nhiệm thi công (tất nhiên là qua các nhà thầu phụ Việt Nam), họ đều bị phía Nhật từ chối.

Nhóm TBS cũng bị cục thuế TP.HCM từ chối tiếp, theo lời cục này là vấn đề quá tế nhị, khi họ muốn xác minh về việc liệu các chuyên gia người Nhật làm việc trong dự án đại lộ Đông Tây có trốn thuế không, và nếu có sẽ bị truy thu thuế thế nào.

Trước đó, vào ngày 17.4.2006, cục Thuế thành phố cho biết, đã phát hiện PCI kê khai mức thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân của các chuyên gia nước ngoài làm việc tại dự án đại lộ Đông Tây và Môi trường nước TP.HCM thấp hơn nhiều so với hợp đồng đã ký với ban quản lý dự án, trong đó 34 tỉ đồng là phần kê khai thu nhập thấp hơn hợp đồng của 11 chuyên gia trong năm 2005, và 55 chuyên gia khác chưa khai thuế thu nhập.

Hai câu hỏi của nhóm làm phim TBS: “Ý nghĩa của công việc tư vấn thiết kế và giám sát thi công đối với các dự án ODA” và “PCI đã tư vấn và giám sát như thế nào để ODA đã không được sử dụng có hiệu quả, nếu không nói là đi ngược lại mục đích của ODA” đã không được PCI trả lời

Trong khi đó, các phương tiện thông tin đại chúng Việt Nam đã liên tục lên tiếng về việc hàng ngàn cọc bê tông trong dự án xây dựng nhà máy xử lý nước thải ở Bình Chánh đã bị đổ xiêu đổ vẹo, còn dự án đại lộ Đông Tây bị kéo dài tiến độ đến mấy năm.

Trả lời chất vấn của các đại biểu quốc hội TP.HCM, phó giám đốc sở Giao thông công chính TP.HCM kiêm trưởng ban quản lý hai dự án này Huỳnh Ngọc Sỹ đã từng nói rằng mức lương cho các chuyên viên, phiên dịch viên ở các ban quản lý chỉ khoảng hơn 1 triệu đồng/tháng, nên khó tìm người giỏi, và ban quản lý của ông phải “đề xuất thêm các chính sách hỗ trợ” để tìm thêm nguồn thu nhập cho cán bộ. 
Tờ Yomiuri nhận xét riêng khoản hối lộ năm 2003 là 200 ngàn USD đã bằng 300 lần mức thu nhập bình quân trên đầu người một năm của người Việt Nam.

Tại Thuỷ điện A Vương, nhóm TBS đã quay được những cảnh dòng sông chết phía dưới đập nước, kéo theo sự thay đổi của toàn bộ thảm thực vật và thuỷ sản phía hạ lưu, và nguồn sống của người dân ở đó. Họ cũng có dịp lên thăm Phố Núi của đồng bào dân tộc tái định cư. 
“Khi đến chúng tôi nhìn thấy cả người lớn và trẻ em chui xuống dưới sàn nhà bê tông, nơi là chỗ ở của gia súc, gia cầm và chứa củi, bởi nhà mái tôn quá nóng”, ông Công kể lại. Ông cho biết thêm những người dân tái định cư ở đó nói rằng họ chỉ cần 1/2 số tiền mà ban quản lý dự án này bỏ ra để xây lên cái nhà này là có thể tự làm được một ngôi nhà tốt hơn theo ý của của họ.

Nhưng điều nực cười nhất mà nhóm làm phim chứng kiến là cây cầu Long Bình (Tiền Giang) dài tới 100m để bắc qua một con rạch chỉ rộng có 8m. Lúc đầu Sở Giao thông công chính tỉnh chỉ yêu cầu 1,4 tỉ đồng làm một cây cầu dài khoảng 30m, tĩnh không lưu thuyền 2,5m, nhưng chẳng hiểu sao bộ Giao thông vận tải và sau đó là PMU 18 đã hào phóng kéo dài thành 55 mét (khoảng hơn 13 tỉ đồng), rồi xấp xỉ 100 mét (chưa ai biết được giá bao nhiêu) với độ tĩnh không lưu thuyền lên 3,5m. 
Chưa kể số hộ bị giải toả tăng thêm vài chục, cây cầu mới quá dốc này khiến người dân gặp khó khăn khi có việc phải qua uỷ ban xã, hay đi chợ năm bên kia cầu (tính chiều từ Sài Gòn xuống). “Chúng tôi quay được cảnh nhiều người dân vẫn đi thuyền qua con rạch bên dưới, mặc dù đã có cây cầu hoành tráng bên trên”, ông Công nói.

Kết thúc chuyến đi, nhóm làm phim TBS lại tìm đến văn phòng PCI ở Hà Nội, với hai câu hỏi là “ý nghĩa của công việc tư vấn thiết kế và giám sát thi công đối với các dự án ODA” và “PCI đã tư vấn và giám sát như thế nào để ODA đã không được sử dụng có hiệu quả, nếu không nói là đi ngược lại mục đích của ODA”. Họ bị chặn lại ở cửa văn phòng với câu trả lời của viên trưởng đại diện Hà Nội của PCI, người mà theo tờ Yomiuri đã tháp tòng cựu quan chức PCI vào Sài Gòn đưa tiền hối lộ, là “Bận”.

Phóng sự này được phát lại hai lần sau đó vài tháng trên kênh TBS News 23, với những câu hỏi chưa được trả lời. “Sau khi đọc xong những bài báo vừa rồi của Yomiuri, tôi nghĩ những câu hỏi đó đã có lời đáp, và câu chuyện hối lộ chắc không dừng ở vị lãnh đạo hai dự án ở Sài Gòn”, ông Trần Huy Công nói.

Huỳnh Phan

PCI đề nghị thay nhà tư vấn

Ngày 20.08.2008, 08:04 (GMT+7)

PCI đề nghị thay nhà tư vấn

“Trong một cuộc họp báo diễn ra tại Tokyo vào ngày 15.8, ngoại trưởng Nhật Bản Komura thông báo công ty tư vấn quốc tế Thái Bình Dương (PCI) bị cấm tham gia vào các dự án ODA của Chính phủ Nhật trong thời gian hai năm kể từ ngày 15.8.2008, nhưng không nói rõ ai cấm”, một chuyên gia về Nhật Bản của bộ Ngoại giao Việt Nam nói với SGTT, sau khi đã kiểm tra thông báo bằng tiếng Nhật trên website của bộ Ngoại giao nước này.

Trong khi đó, trên website của JBIC, trong thông cáo báo chí ngày 15.8, ngân hàng được giao trọng trách giải ngân ODA và theo dõi việc thực hiện các dự án từ các khoản vay ODA, đã xác nhận rằng lệnh cấm này là do họ đưa ra. JBIC tuyên bố: “Công ty có tên dưới đây không đủ tư cách để nhận hợp đồng được tài trợ với các khoản vay ODA của Nhật và các phương tiện khác của JBIC liên quan đến các khoản tài trợ ODA, chiếu theo quy định trừng phạt bên đã dính líu vào các hành vi tham nhũng hay gian lận liên quan hợp đồng được tài trợ bởi các khoản vay ODA do JBIC thực hiện”.

Theo thông tin chính thức của bộ Ngoại giao Nhật, PCI đã từng bị JICA cấm tham gia đấu thầu tư vấn các dự án ODA trong 18 tháng kể từ đầu tháng 9 năm 2004, do đã biển thủ 140 triệu yen bằng cách khai khống hoá đơn và gian lận..., kể từ năm tài khoá 2000 đến thời điểm đó. Kết quả, PCI đã phải trả lại cho JICA 171 triệu yen và JBIC 5,7 triệu yen.

Tuy không bị cấm tiếp tục thực hiện việc tư vấn thiết kế, hay giám sát thi công các dự án ODA đã ký, nhưng dường như với việc bốn quan chức cao cấp của họ đã bị bắt với các cáo buộc gian lận trong quá trình tham gia đấu thầu, hoặc thực hiện các dự án ODA khác nhau ở nước ngoài, cũng như rửa tiền trốn thuế, tập đoàn tư vấn hàng đầu Nhật Bản này đã “không còn mặt mũi nào” để tiếp tục thực hiện các hợp đồng đã ký.

Hồi đầu tháng, nhật báo Asahi đã dẫn nguồn tin từ lãnh đạo PCI rằng “PCI có kế hoạch tạm ngừng các hoạt động, và đang xem xét khả năng giải thể”. Vào đầu tháng 7, sau loạt bài điều tra của nhật báo Yomiuri, những người truy cập website của PCI vẫn có thể đọc được những lời tự giới thiệu về bề dày lịch sử cũng như những dự án khổng lồ từ nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật ở nhiều nước khác nhau mà PCI tham gia. Một tháng sau đó, chịu cả một loạt đòn dồn dập tiếp theo trên các tờ báo, hãng thông tấn và hãng truyền hình Nhật, PCI chỉ còn giữ lại đúng bốn dòng tự giới thiệu trên website của mình, gồm địa chỉ, số điện thoại, số fax, và chính tên website.

Kế hoạch này đã bước đầu tìm được sự khẳng định ở Việt Nam, khi PCI đã chính thức đề nghị với chủ đầu tư dự án đại lộ đông tây ở TP.HCM, cho được chuyển giao phần còn lại của hợp đồng cho một nhà tư vấn Nhật khác là Oriental Consultants (OC). Một quan chức của ban quản lý đại lộ đông tây đã tiết lộ với SGTT: “Tuy vẫn đang làm việc quản lý, giám sát một cách bình thường, PCI đã đề xuất với phía Việt Nam về việc muốn rút ra khỏi dự án. Việc chuyển đổi giữa PCI và OC chỉ là chuyện quan hệ hợp đồng giữa họ thôi”. Quan chức này cho biết thêm, do ở Việt Nam chưa từng có tiền lệ này nên UBND thành phố đang xem xét, và cách đây hai hôm lãnh đạo UBND đã có làm việc với đại diện JBIC Hà Nội về vấn đề này.

OC không phải là cái tên xa lạ với Việt Nam, nhất là với ban quản lý dự án đại lộ đông tây. Công ty này, với cái tên Việt là công ty tư vấn Phương Đông, cùng với PCI và hai nhà tư vấn khác của Việt Nam đã tham gia cái liên danh bao thầu cả công việc tư vấn thiết kế và giám sát thi công dự án đại lộ đông tây. Thành lập từ năm 1957, họ đã có mặt ở Việt Nam từ năm 1995 với hợp đồng tư vấn “Cải tạo hệ thống cầu nông thôn khu vực phía Bắc”.

Nhưng dự án đình đám nhất và được giới thiệu trong danh sách những dự án tiêu biểu đã thực hiện ở nước ngoài trên chính website của công ty này, chính là dự án cải tạo quốc lộ 18, với chủ đầu tư là ban quản lý PMU 18, và cũng với “đối tác ruột” PCI trong liên danh. Và cũng như trong dự án đại lộ đông tây, họ đã vừa “đá bóng”, vừa được giao “thổi còi”.

Còn nhớ, liên quan đến dự án quốc lộ 18, năm 2004, các chuyên gia trong hội đồng nghiệm thu đã chỉ ra việc một liên danh tư vấn thực hiện cả hai nhiệm vụ tư vấn thiết kế và giám sát thi công là trái với quy định tại khoản 6, điều 48 của nghị định 16/2005 của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình.

Huỳnh Phan

Nhật Bản: Đằng sau một tuyên bố từ chức

Ngày 03.09.2008, 08:13 (GMT+7)

Nhật Bản: Đằng sau một tuyên bố từ chức

Thủ tướng Yasuo Fukuda đã bất ngờ tuyên bố từ chức tối 1.9 với lý do “tình hình chắc chắn sẽ khác đi nếu ai đó, chứ không phải tôi, là người đứng đầu chính phủ”

Ông Yasuo Fukuda, người vừa bất ngờ tuyên bố từ chức. Ảnh: Reuters

Chính phủ Nhật đang mong đợi quốc hội vào giữa tháng 9 sẽ thông qua một số chính sách, trong đó có việc cho phép lực lượng hải quân Nhật Bản tiếp tục hoạt động tiếp nhiên liệu ở Ấn Độ Dương, thành lập cơ quan bảo vệ người tiêu dùng, và thông qua ngân sách bổ sung dành 18 tỉ USD kích thích nền kinh tế mà chính ông Fukuda đã công bố cuối tuần trước.

Nhưng chẳng có gì đảm bảo rằng người kế nhiệm ông Fukuda sẽ điều hành chính quyền tốt hơn, một khi những vấn đề mà liên minh cầm quyền đang phải đối mặt vẫn không thay đổi. Đầu tháng 8, chủ tịch Ichiro Ozawa của đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ), đảng đối lập hiện đang kiểm soát thượng viện, từng tuyên bố kỳ họp quốc hội bất thường sắp tới có thể kết thúc với việc chính phủ sẽ bị người dân phán xét, và cuộc tổng tuyển cử có thể diễn ra vào đầu năm tới, thay vì tháng 9.2009.

Nhiều nghị sĩ trong liên minh cầm quyền, gồm đảng Dân chủ tự do (LDP) và New Komeito, đã cảm thấy liên minh này khó có thể thắng trong cuộc tổng tuyển cử với một thủ tướng luôn có tỷ lệ tín nhiệm thấp. Và việc ông Fukuda từ chức có thể xuất phát từ lý do này. Bản thân New Komeito cũng liên tục gây sức ép với Fukuda, yêu cầu giải tán hạ viện vào tháng 1.2009, để có thể dồn sức cho một mục tiêu khác là cuộc bầu cử hội đồng Tokyo vào mùa hè năm tới.

Chiếm đa số ghế trong hạ viện (304/480), LDP vẫn cần có sự hậu thuẫn của New Komeito để có đủ 2/3 số phiếu ủng hộ và có thể bất chấp kết quả bỏ phiếu bất lợi tại thượng viện. Hơn nữa, New Komeito cũng được coi là cỗ máy kiếm phiếu hiệu quả cho LDP trong cuộc bầu cử hạ viện. Tuy nhiên, việc tuyên bố từ chức vào thời điểm này của ông Fukuda, khi nền kinh tế đang gặp những khó khăn, đang tạo cơ hội cho DPJ chỉ trích ông là “thiếu trách nhiệm” vì đã bỏ mặc chính quyền. Sự bất ổn của chính phủ có thể làm lung lay lập luận xưa nay của LDP rằng họ là đảng duy nhất xứng đáng cầm quyền.

Đáng lo ngại hơn cho LDP là chính giới doanh nghiệp Nhật vốn vẫn hy vọng vào một cuộc cải cách cơ cấu toàn diện dưới thời ông Fukuda, bao gồm cả tài khoá, lương hưu và y tế, cũng đang cho rằng ông Fukuda là người “vô trách nhiệm”. Họ đã ủng hộ LDP vì cho rằng “DPJ vẫn thiếu khả năng lãnh đạo đất nước”, nhưng với diễn biến vừa rồi dường như quan điểm này đã bắt đầu thay đổi. “Sẽ chẳng có sự tiến bộ nào trong cải cách, trừ phi có sự thay đổi chính phủ”, lãnh đạo của một doanh nghiệp lớn nhận định.

Theo nhận định chung, thời điểm giải tán hạ viện sẽ phụ thuộc vào tỷ lệ phiếu thông qua thủ tướng và nội các mới. Tuy nhiên, DPJ đang nỗ lực tranh thủ thời cơ bứt lên trong chiến dịch tranh giành quyền lực, nhất là kể từ khi họ chiến thắng trong cuộc bầu cử thượng viện vào tháng 7.2007. Ngoài việc cố gắng ngăn cản các chính sách của chính phủ của liên minh cầm quyền được thông qua, cũng như chỉ trích mạnh mẽ những sai lầm và bê bối của chính phủ, DPJ đã chuẩn bị lực lượng cho cuộc tổng tuyển cử sớm hơn dự kiến.

Cách đây một tháng, cuốn sách 50 câu hỏi dành cho Thủ tướng (có thể) Ozawa, trong đó đặt ra cho thủ tướng giả định Ozawa có 50 câu hỏi về đời tư, quyết tâm và cuộc vận động để trở thành thủ tướng… đã ra mắt độc giả Nhật Bản. “Do nắm quyền lực quá lâu, LDP đã trở nên tách biệt với cuộc sống của người dân thường. Họ chỉ quan tâm đến lợi ích của chính họ”, ông Ozawa nói trong một phát biểu vào cuối tháng 7

Liệu Ozawa trong nhiệm kỳ chủ tịch thứ ba của mình có cùng với đảng DPJ thay đổi được sự (gần như) độc tôn trong quyền lực của LDP trong suốt hơn một nửa thế kỷ hay không? Đó vẫn còn là một câu hỏi lớn. Nhưng ít nhất, với việc chỉ sau hơn một năm, kể từ khi đảng của ông giành thắng lợi trong cuộc bầu cử thượng viện, đã có hai thủ tướng phải tuyên bố từ chức, và chỉ số tín nhiệm của chính phủ trong con mắt dân chúng đã xuống tới mức thấp nhất trong suốt nhiều thập kỷ, người dân Nhật hình như đã bắt đầu muốn có sự đổi thay.

Huỳnh Phan

Ứng cử viên kế nhiệm ông Fukuda Các ứng cử viên cho ghế thủ tướng Nhật Bản (từ trên xuống): ông Taro Aso, ông Kaoru Yosano, bà Yuriko Koike. Ảnh: Reuters, JAMD Đảng LDP sẽ chọn một chủ tịch để thay ông Fukuda giữ chức vụ thủ tướng trong ba tuần tới. Cựu ngoại trưởng Nhật Bản, ông Taro Aso đang dẫn đầu danh sách ứng cử viên cho chức vụ này. Ông Aso, 67 tuổi, cựu xạ thủ Olympic của thể thao Nhật Bản, hiện là tổng thư ký đảng LDP, chức vụ cao thứ hai trong đảng. Ông từng được xem là ứng cử viên nặng ký cho chức thủ tướng vào năm 2007, sau khi Thủ tướng Junichiro Koizumi mãn nhiệm, và vào đầu năm 2008, sau khi Thủ tướng Shinzo Abe từ chức. Hiện ông Aso vẫn được xem là người có khả năng giúp nền kinh tế Nhật thoát khỏi nguy cơ suy thoái. Ngay sau khi ông Fukuda tuyên bố từ chức, ông Aso đã trả lời báo chí: “Là người thường bàn luận với ông ấy (Fukuda) về các vấn đề, trong đó có các chương trình kinh tế, tôi nghĩ tôi có khả năng đảm nhận công việc đó”. Một gương mặt tiềm năng khác là bộ trưởng kinh tế Kaoru Yosano, 70 tuổi, người từng cam kết sẽ hồi phục ngành tài chính nước này. Trong khi một số nhà làm luật của đảng LDP muốn sử dụng giải pháp điều chỉnh lãi suất để thúc đẩy tăng trưởng, ông Yosano lại ủng hộ việc tăng thuế tiêu thụ, và ủng hộ ngân hàng trung ương độc lập. Đầu tháng 8 vừa qua, ông Yosano vừa được ông Fukuda giao hoàn thành các biện pháp nhằm bảo vệ người dân trước tình trạng giá cả tăng cao. Ông Yosano từng là bộ trưởng đặc trách chính sách kinh tế và ngân sách dưới thời Thủ tướng Junichiro Koizumi, và là chánh văn phòng nội các thời ông Shinzo Abe. Bóng hồng trong danh sách ứng cử viên thủ tướng Nhật là cựu bộ trưởng quốc phòng Yuriko Koike. Là hạ nghị sĩ trong suốt năm nhiệm kỳ, bà Koike từng là cố vấn an ninh quốc gia, một trong năm cố vấn đặc biệt của Thủ tướng Abe. Bà Koike tốt nghiệp đại học Cairo, thạo tiếng Ả Rập và am hiểu Trung Đông. Trước khi trở thành nữ bộ trưởng Quốc phòng đầu tiên của Nhật Bản, bà từng là bộ trưởng Môi trường và bộ trưởng Khu vực lãnh thổ phía bắc và Okinawa thời Thủ tướng Koizumi. Sau khi từ chức bộ trưởng Quốc phòng tháng 8.2007, bà Koike xuất bản quyển Tham vọng thực của một phụ nữ - 55 ngày ở Ichigaya nói về cuộc chiến giữa bà với thứ trưởng quốc phòng và văn phòng thủ tướng. Từng là phóng viên truyền hình, bà Koike có nhiều kinh nghiệm về truyền thông. Ngoài ra, nhiều người cũng đề cập đến nữ nghị sĩ quốc hội Seiko Noda và các bộ trưởng khác trong nội các chính phủ. Tống Cung (tổng hợp

Hành trình hồi hương của quả chuông cổ

Ngày 08.09.2008, 17:19 (GMT+7)

Hành trình hồi hương của quả chuông cổ

Từ phát hiện tình cờ của một giáo sư Nhật, quả chuông đúc tại Việt Nam lưu lạc trong một cửa hàng đồ cổ ở Tokyo đã được “hồi hương”. Một câu chuyện cảm động về những tấm lòng và chưa có hồi kết.

Chị Komatsu

Trong bộ sách 55 chương Nhật Bản dưới mắt người Việt có ghi: “Cuối thập niên 70, có người Nhật phát hiện tại một tiệm bán đồ cổ ở Nhật một cái chuông đồng của Việt Nam thuộc chùa Ngũ Hộ, làng Kim Thôi. Chuông hình ống, cao một mét, đường kính 42cm, nặng khoảng 120kg, bên trên có chạm hình con rồng hai đầu, bốn phía có khắc bốn chữ “Ngũ Hộ Tự Chung”. Nhiều người Nhật đã đứng ra quyên góp tiền mua lại chuông này để gởi trả về Việt Nam, được giới truyền thông ủng hộ. Phía tiệm đồ cổ đòi giá 5 triệu yen, trong khi tiền quyên góp được tới 9,6 triệu yen. Ngày 14.6.1978, đã có một buổi lễ trao trả chuông tại chùa Quán Sứ và sau đó đem về chùa Bút Tháp ở tỉnh Bắc Ninh. Từ đó, tiếng chuông lại vang vọng ở Việt Nam, quê hương của chính quả chuông đó!”.

Hành trình của quả chuông cổ

Trên bản khắc ở một mặt của quả chuông có ghi (bằng chữ Hán): “Chiếc chuông của chùa Ngũ Hộ, làng Kim Thôi, thuộc Bắc Ninh, trước đây do loạn lạc đã bị mất tích. Dân làng đã đúc lại cái mới thay vào đó. Nhưng tháng 2.1825, chuông lại bị sơn tặc lấy đi mất. Dân làng hàng ngày đã quen với tiếng chuông chùa, giờ mất nó, mọi người đều rất buồn và họ bàn cách làm chuông mới… Trải qua ba năm, những đồng tiền bằng đồng quyên góp được đem đúc, phần còn thiếu được mua vào cho đủ”.

Người Nhật đứng ra quyên góp tiền đó là Watanabe Takuro, thành viên của uỷ ban Nhật Bản Điều tra tội ác của Mỹ ở Việt Nam, một giáo sư nổi tiếng về lịch sử, văn hoá và dân tộc Việt Nam, sau khi tình cờ phát hiện ra quả chuông trong một tiệm bán đồ cổ ở phố Ginza (Tokyo) vào cuối tháng 9.1977. Chỉ sau hơn hai tháng, hội Hoàn hương chuông cổ của ông đã thành công. Trong suốt nửa năm sau đó, ở nhiều nơi trên đất Nhật, như Tokyo, Kyoto, Nara, Osaka và Kobe, đã diễn ra lễ cầu nguyện cho quả chuông, bắt đầu từ chùa Zojoji (Tokyo) vào 7.12.1997 và kết thúc ở chùa Kaneiji (Tokyo).

Quả chuông đang nằm trong kho

Theo tài liệu nghiên cứu của hội này, vào đầu những năm 40 của thế kỷ trước, quân đội Nhật chiếm đóng ở khu vực Bắc Ninh đã dùng chùa Ngũ Hộ làm xưởng gỗ, và ai đó trong số họ đã lấy quả chuông này về Nhật. Đến đầu những năm 50, quân Pháp chiếm lại ngôi chùa này và đã phá huỷ nó. Vì vậy, sau khi nhận quả chuông từ phía Nhật, hội Hữu nghị Việt – Nhật và trung ương giáo hội Phật giáo Việt Nam đã thống nhất gửi về chùa Bút Tháp, bởi trong số 300 người đóng góp tiền đúc chuông (khắc trên ba mặt còn lại của quả chuông) có cả những người ở khu vực Bút Tháp.

Năm1993, chị Komatsu, giáo viên tiếng Nhật ở Việt Nam, người năm 1977 cũng tham gia vận động quyên góp mua quả chuông, nhận được bức thư từ GS Watanabe. Ông viết trong thư rằng, nguyện ước cuối cùng trọn đời của ông là biết được số phận quả chuông ra sao. “Tôi đến chùa Bút Tháp, nhưng không thấy quả chuông đó. Ở đó, họ cũng không biết gì về nó”, chị nói. Kể từ đó, cứ có dịp thuận tiện là Komatsu lại hỏi về tung tích quả chuông, từ những hướng dẫn viên du lịch, bạn bè dạy tiếng Nhật ở Việt Nam, rồi đài Tiếng nói Việt Nam... Chị sục vào tất cả các bảo tàng ở Hà Nội, nhưng đều không thấy.

Mãi đầu năm 2002, chị tình cờ gặp được phó giáo sư khảo cổ học Nishimura, đại học Kansai (Osaka). Ông Nishimura khuyên chị nên đến gặp ông Lê Viết Nga, giám đốc bảo tàng Bắc Ninh. Tháng 5.2002, Komatsu lên Bắc Ninh, được ông Nga cho nhân viên dẫn vào tìm trong kho.

Chị Komatsu kể: “Tôi được dẫn vào một ngôi nhà lụp xụp. Người coi kho phải xê cái tủ ra, tôi mới nhìn thấy quả chuông phủ đầy bụi nằm tít trong góc. Lúc đó, tôi chợt nhớ lại hình ảnh hàng trăm người Nhật Bản đến tụng kinh, cầu chúc cho quả chuông bình yên lên đường về cố quốc, đoàn nhạc công tấu lên những bản nhạc cung đình, và hàng trăm các em sinh viên vẫy cờ hoa… Tôi đã cố kìm để khỏi oà khóc vì nỗi xót xa”.

Bao giờ tiếng chuông ngân vang?

Ngày 15.8 vừa rồi, chị Komatsu đã quay lại Bắc Ninh. Chị muốn biết quả chuông đã được mang ra trưng bày trong bảo tàng như ông Lê Viết Nga đã hứa với chị cách đây sáu năm hay chưa, để báo lại với GS Watanabe. Quả chuông vẫn nằm trong kho, tuy đã được chuyển sang một gian kho mới, sạch sẽ, trong khuôn viên bảo tàng, cùng với mấy quả chuông khác.

Theo ông Nga, đến cuối năm nay, toà nhà bảo tàng mới hoàn thiện. Trong câu chuyện, ông Nga cho biết chùa Ngũ Hộ đã được dân làng góp tiền xây dựng lại trên nền đất cũ (năm 2001). Cách đó ít tháng, một số người dân làng Ngọc Đôi (tên của làng Kim Thôi xưa) đã cùng sư thầy trụ trì chùa Ngũ Hộ đến gặp ông Nga để xin đưa quả chuông về chùa, nhưng ông không đồng ý. Ông Nga giải thích với họ rằng quả chuông này đã là tài sản quốc gia, và chỗ của nó là phải ở bảo tàng cho nhiều người cùng chiêm ngưỡng. Hơn nữa, theo ông Nga, một ngôi chùa nhỏ bé, liệu có đủ khả năng bảo vệ quả chuông quý giá, có ý nghĩa lịch sử hay không.

Sư thầy Huệ Hồng, người chúng tôi gặp ở chùa Ngũ Hộ ngay sau đó, cho biết sắp tới sẽ sang Mỹ để kêu gọi quyên góp cải tạo chùa, và xây gác chuông, cũng như thuê bảo vệ. Đến lúc đó, sư thầy và người dân ở đây lại một lần nữa làm đơn xin lại quả chuông, nếu cần có thể mời cả luật sư vào cuộc. “Đã là chuông chùa thì phải ở chùa chứ”, sư thầy Huệ Hồng nói.

GS Watanabe, khi viết thư cho chị Komatsu năm 1993, có gửi kèm một lời chúc: “Hỡi quả chuông Việt Nam, hãy ngân lên nguyện cầu cho hoà bình!”. Liệu ước nguyện của GS Watanabe có thành hiện thực trước khi ông mất, khi mà trong bảo tàng người ta luôn gắn kèm những tấm biển: “Cấm sờ vào hiện vật”?

bài và ảnh Huỳnh Phan