Hiển thị các bài đăng có nhãn Hồ sơ. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Hồ sơ. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Tư, 9 tháng 11, 2011

Những động thái mới từ phía Nhật


Ngày 08.10.2007, 11:56 (GMT+7)
Tai nạn sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ: Những động thái mới từ phía Nhật
Hôm qua, Thứ trưởng cao cấp Bộ Ngoại giao Nhật Hitoshi Kimura đã đến Việt Nam liên quan đến sự cố cầu Cần Thơ
Dự kiến hôm nay, ông Kimura sẽ xuống Cần Thơ, nơi xảy ra thảm hoạ sụp cầu với 53 người chết, để trực tiếp chuyển lời chia buồn của Chính phủ Nhật Bản đến các gia đình các nạn nhân.
Theo lịch trình, đầu giờ chiều hôm nay, ông Kimura sẽ đến gặp Ban quản lý dự án để tìm hiểu sơ bộ về nguyên nhân sự cố, cũng như bàn với phía Việt Nam về sự trợ giúp với gia đình các nạn nhân. Sau buổi làm việc này, ông Kimura sẽ gặp gỡ báo giới ngay tại Cần Thơ.
Trong cuộc họp báo thường kỳ của Văn phòng Chính phủ chiều 6.10 vừa qua, Bộ trưởng Giao thông vận tải Hồ Nghĩa Dũng cho biết, theo yêu cầu của phía Việt Nam, Nhật Bản đã đồng ý cử những chuyên gia hàng đầu về cầu đường sang đây để tìm hiểu về nguyên nhân sự cố.
Truyền thông Nhật Bản, sau một thời gian khá im hơi lặng tiếng do “không có nạn nhân là người Nhật”, và ưu tiên đưa tin về “căng thẳng chính trị ở Myanmar” và “những diễn tiến hoà bình tại bán đảo Triều Tiên” (chỉ có Kyodo News tường thuật lại sự cố theo thông tin từ báo Việt Nam, hay Mainichi đăng tải bản tin của AP), đã bắt đầu có dấu hiệu quan tâm đến sự cố này.
Tính hiệu quả không cao của một số dự án ODA Nhật cho Việt Nam do liên quan đến tư vấn, đã khiến nguyên Thủ tướng Nhật (Koizumi) bị Quốc hội Nhật chất vấn
Các phóng viên người Việt của các văn phòng tại Hà Nội như Kyodo News, hay TV Asahi, được yêu cầu dịch lại “thật chuẩn” nội dung bức thư khuyến cáo của kỹ sư tư vấn giám sát Hiroshi Kudo đăng trên báo Tuổi Trẻ, cũng như thu thập thông tin về những diễn tiến mới nhất trên truyền thông Việt Nam liên quan đến nguyên nhân sự cố này.
Từ Nhật, phóng viên TV Asahi đã liên lạc trực tiếp với Nippon Koei tại Việt Nam, một trong hai công ty tư vấn giám sát của công trình và là nơi Kodo đang làm việc, nhưng đã bị từ chối với lý do công ty này đang bận giải quyết hậu quả sự cố.
Theo thông tin từ văn phòng TV Asahi tại Hà Nội, hãng truyền hình này đang dự kiến làm một phóng sự điều tra về vụ sụp cầu này, với mục đích cảnh báo “để những sự cố tương tự không xảy ra nữa” và tác động xấu tới hình ảnh Nhật Bản tại Việt Nam.
Cũng với mục đích này, ngay sau khi kết thúc chuyến thị sát tại Cần Thơ, ông Kimura sẽ bay ra Hà Nội để bàn với các quan chức chính phủ về việc cụ thể hoá thoả thuận quan hệ đối tác chiến lược được thủ tướng hai nước ký vào cuối năm ngoái, như một phần sự chuẩn bị cho chuyến đi thăm Nhật của Chủ tịch Nguyễn Minh Triết vào tháng 11 tới. Việt Nam đang đặt hy vọng rất lớn vào khoản viện trợ ODA khổng lồ từ Nhật Bản cho ba dự án chiến lược là đường sắt cao tốc Bắc – Nam, đường bộ cao tốc Bắc – Nam, và hạ tầng Khu công nghệ cao Hoà Lạc.
Đối với các khoản vay ưu đãi, hay viện trợ không hoàn lại, điều kiện của phía Nhật là phía Việt nam phải chấp nhận sự tham gia của các nhà tư vấn quốc tịch Nhật. Tính hiệu quả không cao của một số dự án ODA Nhật như thuỷ điện A Vương (Quảng Nam), cầu Thanh Bình (Tiền Giang), Đại lộ Đông Tây và dự án xử lý nước (TP.HCM)…, được kết luận liên quan đến tư vấn, đã khiến nguyên Thủ tướng Nhật Koizumi bị Quốc hội Nhật chất vấn vào giữa năm ngoái.
Sau đó, hãng sản xuất truyền hình NDN của Nhật Bản đã thực hiện một phóng sự liên quan đến những dự án này, phát trên TBS vào đầu tháng 11 năm ngoái, tạo ra những phản ứng mạnh mẽ trong những người đóng thuế của Nhật Bản. (SGTT sẽ đưa kỹ về phóng sự này trong một số tới).
Trước những điều kiện “bất di bất dịch” này khi nhận ODA, tuy “vấn đề của Việt Nam là phải có đủ năng lực kiểm tra”, như lời của Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Quốc Toản cũng tại cuộc họp báo cuối tuần trước, nhưng đại diện chính phủ Việt Nam cũng nên chuẩn bị đầy đủ luận cứ để “đặt lại vấn đề” tại cuộc gặp cuối năm của nhóm Tư vấn các nhà tài trợ (CG). Dù sao thì một trong những mục tiêu của CG là “hài hoà thủ tục nhận ODA”!
Huỳnh Phan

Đâu chỉ đơn giản là thất thoát tiền


Ngày 29.02.2008, 16:16 (GMT+7)
Đầu tư nhà nước thiếu hiệu quả:
Đâu chỉ đơn giản là thất thoát tiền
Cùng với nỗ lực đề ra nhiều biện pháp chống đỡ lạm phát, nếu như việc quản lý ngân sách của chính phủ tốt hơn, thì cũng góp phần không nhỏ vào những nỗ lực ấy
Theo báo cáo kiểm toán, số tiền chi sai mục đích trong chương trình mục tiêu về giáo dục đào tạo tới trên dưới 30 tỉ đồng. Nếu số tiền đó mà xây trường lớp, hỗ trợ học sinh nghèo, có phải nhiều em không phải bỏ học không. Sự lãng phí quá lớn.
Vào cuối quý 3 năm ngoái, khi chỉ số tiêu dùng tám tháng đã lên tới 6,8% so với đầu năm, một số chuyên gia đã cảnh báo chính phủ về nguy cơ lạm phát cao, và khuyến nghị cần xem xét lại chính sách tiền tệ, và cân nhắc việc giãn tiến độ giải ngân cho các công trình dự án nhà nước.
Chính phủ đã quyết định vẫn đẩy nhanh tốc độ giải ngân, nhằm đảm bảo đạt mục tiêu tăng trưởng ấn tượng 8,48%. Và cái giá phải trả là lạm phát lên tới mức kỷ lục 12,63%.
Đầu tháng 3 tới, trong chuyến công du châu Âu của mình, thủ tướng dự kiến sẽ gặp gỡ trao đổi với giới lãnh đạo ngân hàng để học hỏi về kinh nghiệm điều hành chính sách tiền tệ. Nhất là trong bối cảnh lạm phát hai tháng đầu năm đã lên tới 6%.
Còn vấn đề thứ hai, kết quả kiểm toán vừa được công bố, tuy chưa đầy đủ bởi rất nhiều dự án đầu tư của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước chưa được kiểm toán, về sự thiếu hiệu quả của các dự án đầu tư nhà nước, đã cho thấy các chuyên gia đã có lý khi đưa ra khuyến nghị trên.
Sài Gòn Tiếp Thị xin lược đăng ý kiến của bà Phạm Chi Lan, nguyên thành viên ban Tư vấn của chính phủ.
Sai lầm từ khâu lập dự án
Lâu nay, những khoản đầu tư kém hiệu quả của Việt Nam đã được cảnh báo nhiều. Thậm chí, một số chuyên gia nước ngoài còn nhận định rằng, nếu đầu tư hiệu quả, chỉ số tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể tăng thêm 1 – 2%. Những con số kiểm toán nhà nước là những chứng minh rõ ràng nhất cho những cảnh báo, nhận định trên.
Nguyên nhân, qua kết quả bóc tách của kiểm toán, là bài toán đầu tư ngay từ đầu đã có khiếm khuyết, thậm chí sai lầm. Cụ thể là cách lập dự án không chặt chẽ, thể hiện sự tắc trách với tiền đóng thuế của dân và sự yếu kém của cả nơi lập dự án đầu tư, nơi thẩm định và cấp quyết định.
Điều này thể hiện cả ở những dự án tiến hành đúng tiến độ, không xảy ra thất thoát, hay sử dụng tiền sai mục đích, nhưng lại không hiệu quả khi hoàn thành, ít mang lại lợi ích cho người dân, cho xã hội.
Chẳng hạn, về nhiều địa phương thấy nhiều nhà văn hoá uy nghi, hoành tráng, nhưng đóng cửa để… chờ xin kinh phí sửa chữa, do xuống cấp sau ít năm. Trong khi đó, nếu chuyển số tiền đó sang làm bệnh viện trường học thì tốt biết bao.
Hay chẳng nói đâu xa, theo báo cáo kiểm toán số tiền chi sai mục đích trong chương trình mục tiêu về giáo dục đào tạo tới trên dưới 30 tỉ đồng. Nếu số tiền đó mà xây trường lớp, hỗ trợ học sinh nghèo, có phải nhiều em không phải bỏ học không. Sự lãng phí quá lớn.
Về điều hành vĩ mô, nhu cầu với một nước nghèo, thiếu thốn như nước ta, cái gì mà chả cần. Nhưng cái gì cần trước, cái gì cần sau, cần đến mức nào là hợp lý, là một chuyện phải hết sức cân nhắc, và vai trò điều hành vĩ mô nằm ở đây.
Sự bình quân chủ nghĩa hiện nay trong phân bổ đầu tư, xuất phát từ sự nể nang giữa các ngành, các địa phương, và, thậm chí giữa các vị lãnh đạo với nhau. Việc thẩm định cũng không dựa trên một cái chuẩn chung, dựa trên tiêu chí lớn nhất là hiệu quả đầu tư và đối tượng được thụ hưởng lợi ích. Đông đảo người dân, hay một nhóm nhỏ cần thành tích để báo cáo?
Thẩm định dự án nhà nước như dự án tư nhân
Theo tôi, để giảm thiểu những dự án đầu tư không hiệu quả của nhà nước, chúng cũng phải được thẩm định tương tự như các dự án của tư nhân, hay của nước ngoài. Chúng ta đòi hỏi họ phải có dự án khả thi, rồi kiểm toán độc lập để xác minh, sao với dự án nhà nước dễ vậy?
Các dự án nhà nước đầu tư vẫn chỉ được thẩm định trong phạm vi tương đối hẹp, và, theo quy trình, lệ thuộc rất nhiều vào chính bản thân nơi đề xuất. Tiếng nói các cơ quan khác rất yếu.
Hơn nữa, đều là các cơ quan nhà nước, đều có nhu cầu đầu tư nhiều, làm thẩm định cho nhau, họ rất dễ có tâm lý “ta dễ cho người, người dễ cho ta”. Không có một sự phản biện thực sự từ người dân, xét cho cùng, chính là người bỏ tiền và người thụ hưởng những công trình, dự án đó, tính khách quan và công minh không thể được đảm bảo.
Một câu hỏi đặt ra ở đây: trong khi nhà nước quản lý việc thực hiện các dự án đầu tư chưa tốt, quyết định đầu tư nhiều dự án sai, vậy có nên đẩy nhanh tốc độ giải ngân để đầu tư hay không?
Theo tôi, nếu những dự án mới được chứng minh có hiệu quả thì vẫn nên làm. Còn với những dự án đang thực hiện thiếu hiệu quả, thời gian đầu tư kéo dài, thì phải mạnh dạn thu hẹp lại, hoặc thậm chí dẹp bỏ đi. Biết dừng đúng lúc cũng là quan trọng.
Điều này nhà nước nên học tập ở doanh nghiệp, bởi khi thị trường có khó khăn là họ dừng ngay dự án để xem xét lại toàn bộ, trước khi quyết định đầu tư tiếp, hay chuyển sang lĩnh vực khác. Vừa rồi, TP.HCM có ra quyết định rà soát lại tất cả các dự án đầu tư là một việc làm rất cần thiết.
Huỳnh Phan (ghi)
Tâm lý sợ trách nhiệm, sợ thừa nhận mình sai, sợ phải phủ định lại quyết định của mình, âu cũng là một tâm lý thông thường. Nhưng, biết lỗi của mình, rồi biết sửa, cũng là một cách nâng uy tín của mình, hơn rất nhiều so với thấy sai rồi cứ lao theo, uy tín ngày càng giảm sút.
Chế tài của Việt Nam đối với vụ như thế này có cái dở là ít khi hồi tố. Vả lại, những quyết định mang tính tập thể, khó có thể quy kết trách nhiệm cho cá nhân. Rồi khi truy cứu trách nhiệm, người ta hay truy cứu trách nhiệm của những người thực hiện, mà ít khi truy cứu người thẩm định, người quyết định.

ODA bị tư vấn ngược mục đích


Ngày 02.07.2008, 07:47 (GMT+7)
Vụ công ty Nhật hối lộ quan chức PMU
ODA bị tư vấn ngược mục đích
Từ giữa tuần trước, nhật báo Yomiuri của Nhật đã liên tục đăng tải những thông tin liên quan đến việc một cựu quan chức của Pacific Consultants International (PCI), một tập đoàn trong nửa thế kỷ trở lại đây đã tham gia tư vấn thiết kế, hay giám sát thi công cho 94 ngàn dự án ở khoảng 140 nước trên thế giới, đã hối lộ nhiều trăm ngàn USD cho một lãnh đạo của ban quản lý dự án đại lộ Đông Tây TP.HCM. Theo số ra ngày 30.6, cựu quan chức PCI này đã khai với viện Công tố Tokyo rằng năm 2003 ông ta làm theo lệnh của tổng hãng, bởi lời hứa sẽ “lại quả”, nếu nhận được hợp đồng tư vấn xây dựng. PCI và consortium của họ với một số công ty khác đã nhận được hợp đồng tư vấn với tổng trị giá 3,1 tỉ yen.
Cũng theo bài báo trên, viện Công tố Tokyo đang xem xét liệu PCI có vi phạm luật Chống cạnh tranh không lành mạnh bằng cách hối lộ cho quan chức nước ngoài hay không. Trước khi những vụ hối lộ này, cũng như cáo buộc về các vụ hối lộ ở các nước Đông Nam Á khác, bị viện Công tố Tokyo đưa vào tầm ngắm, PCI cũng đã từng bị Chính phủ Nhật cấm tham gia đấu thầu tư vấn các dự án ODA của Nhật ở nước ngoài trong thời hạn 6 tháng vào năm 2006 do sự tắc trách trong công việc tư vấn của tập đoàn này dẫn đến sự thiếu hiệu quả trong các dự án ODA của Chính phủ Nhật ở nước ngoài.
Vì lý do đó, tháng 8.2006, hãng TBS của Nhật đã sang Việt Nam làm một phóng sự điều tra về các công trình tài trợ cho Việt Nam bằng nguồn vốn ODA của Nhật. Trước đó, vào ngày 5.4.2006, tại uỷ ban Quyết toán ngân sách của Thượng viện Nhật, một nghị sĩ đảng Dân chủ, đảng đối lập lớn nhất, đã đưa vấn đề PMU 18 ra chất vấn Thủ tướng Koizumi và yêu cầu bộ Ngoại giao cử phái đoàn sang Việt Nam điều tra về hiệu quả sử dụng ODA tại Việt Nam.
Ông Trần Huy Công, đại diện hãng sản xuất truyền hình Nhật tại Hà Nội và là người cùng tham gia thực hiện phóng sự này, nói: mục đích của phóng sự này là trả lời các câu hỏi “vốn ODA có hiệu quả không đối với việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống cho người dân Việt Nam và, nếu không, tại sao lại như vậy”.
Điều cảm nhận đầu tiên của nhóm làm phim là khi xin phỏng vấn và quay phim hiện trường thi công hai dự án đại lộ Đông Tây và cải thiện môi trường nước ở TP.HCM, đều do PCI làm tư vấn thiết kế và giám sát và các công ty Nhật chịu trách nhiệm thi công (tất nhiên là qua các nhà thầu phụ Việt Nam), họ đều bị phía Nhật từ chối.
Nhóm TBS cũng bị cục thuế TP.HCM từ chối tiếp, theo lời cục này là vấn đề quá tế nhị, khi họ muốn xác minh về việc liệu các chuyên gia người Nhật làm việc trong dự án đại lộ Đông Tây có trốn thuế không, và nếu có sẽ bị truy thu thuế thế nào.
Trước đó, vào ngày 17.4.2006, cục Thuế thành phố cho biết, đã phát hiện PCI kê khai mức thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân của các chuyên gia nước ngoài làm việc tại dự án đại lộ Đông Tây và Môi trường nước TP.HCM thấp hơn nhiều so với hợp đồng đã ký với ban quản lý dự án, trong đó 34 tỉ đồng là phần kê khai thu nhập thấp hơn hợp đồng của 11 chuyên gia trong năm 2005, và 55 chuyên gia khác chưa khai thuế thu nhập.

Hai câu hỏi của nhóm làm phim TBS: “Ý nghĩa của công việc tư vấn thiết kế và giám sát thi công đối với các dự án ODA” và “PCI đã tư vấn và giám sát như thế nào để ODA đã không được sử dụng có hiệu quả, nếu không nói là đi ngược lại mục đích của ODA” đã không được PCI trả lời

Trong khi đó, các phương tiện thông tin đại chúng Việt Nam đã liên tục lên tiếng về việc hàng ngàn cọc bê tông trong dự án xây dựng nhà máy xử lý nước thải ở Bình Chánh đã bị đổ xiêu đổ vẹo, còn dự án đại lộ Đông Tây bị kéo dài tiến độ đến mấy năm.
Trả lời chất vấn của các đại biểu quốc hội TP.HCM, phó giám đốc sở Giao thông công chính TP.HCM kiêm trưởng ban quản lý hai dự án này Huỳnh Ngọc Sỹ đã từng nói rằng mức lương cho các chuyên viên, phiên dịch viên ở các ban quản lý chỉ khoảng hơn 1 triệu đồng/tháng, nên khó tìm người giỏi, và ban quản lý của ông phải “đề xuất thêm các chính sách hỗ trợ” để tìm thêm nguồn thu nhập cho cán bộ. 
Tờ Yomiuri nhận xét riêng khoản hối lộ năm 2003 là 200 ngàn USD đã bằng 300 lần mức thu nhập bình quân trên đầu người một năm của người Việt Nam.
Tại Thuỷ điện A Vương, nhóm TBS đã quay được những cảnh dòng sông chết phía dưới đập nước, kéo theo sự thay đổi của toàn bộ thảm thực vật và thuỷ sản phía hạ lưu, và nguồn sống của người dân ở đó. Họ cũng có dịp lên thăm Phố Núi của đồng bào dân tộc tái định cư. 
“Khi đến chúng tôi nhìn thấy cả người lớn và trẻ em chui xuống dưới sàn nhà bê tông, nơi là chỗ ở của gia súc, gia cầm và chứa củi, bởi nhà mái tôn quá nóng”, ông Công kể lại. Ông cho biết thêm những người dân tái định cư ở đó nói rằng họ chỉ cần 1/2 số tiền mà ban quản lý dự án này bỏ ra để xây lên cái nhà này là có thể tự làm được một ngôi nhà tốt hơn theo ý của của họ.
Nhưng điều nực cười nhất mà nhóm làm phim chứng kiến là cây cầu Long Bình (Tiền Giang) dài tới 100m để bắc qua một con rạch chỉ rộng có 8m. Lúc đầu Sở Giao thông công chính tỉnh chỉ yêu cầu 1,4 tỉ đồng làm một cây cầu dài khoảng 30m, tĩnh không lưu thuyền 2,5m, nhưng chẳng hiểu sao bộ Giao thông vận tải và sau đó là PMU 18 đã hào phóng kéo dài thành 55 mét (khoảng hơn 13 tỉ đồng), rồi xấp xỉ 100 mét (chưa ai biết được giá bao nhiêu) với độ tĩnh không lưu thuyền lên 3,5m. 
Chưa kể số hộ bị giải toả tăng thêm vài chục, cây cầu mới quá dốc này khiến người dân gặp khó khăn khi có việc phải qua uỷ ban xã, hay đi chợ năm bên kia cầu (tính chiều từ Sài Gòn xuống). “Chúng tôi quay được cảnh nhiều người dân vẫn đi thuyền qua con rạch bên dưới, mặc dù đã có cây cầu hoành tráng bên trên”, ông Công nói.
Kết thúc chuyến đi, nhóm làm phim TBS lại tìm đến văn phòng PCI ở Hà Nội, với hai câu hỏi là “ý nghĩa của công việc tư vấn thiết kế và giám sát thi công đối với các dự án ODA” và “PCI đã tư vấn và giám sát như thế nào để ODA đã không được sử dụng có hiệu quả, nếu không nói là đi ngược lại mục đích của ODA”. Họ bị chặn lại ở cửa văn phòng với câu trả lời của viên trưởng đại diện Hà Nội của PCI, người mà theo tờ Yomiuri đã tháp tòng cựu quan chức PCI vào Sài Gòn đưa tiền hối lộ, là “Bận”.
Phóng sự này được phát lại hai lần sau đó vài tháng trên kênh TBS News 23, với những câu hỏi chưa được trả lời. “Sau khi đọc xong những bài báo vừa rồi của Yomiuri, tôi nghĩ những câu hỏi đó đã có lời đáp, và câu chuyện hối lộ chắc không dừng ở vị lãnh đạo hai dự án ở Sài Gòn”, ông Trần Huy Công nói.
Huỳnh Phan

PCI đề nghị thay nhà tư vấn


Ngày 20.08.2008, 08:04 (GMT+7)
PCI đề nghị thay nhà tư vấn
“Trong một cuộc họp báo diễn ra tại Tokyo vào ngày 15.8, ngoại trưởng Nhật Bản Komura thông báo công ty tư vấn quốc tế Thái Bình Dương (PCI) bị cấm tham gia vào các dự án ODA của Chính phủ Nhật trong thời gian hai năm kể từ ngày 15.8.2008, nhưng không nói rõ ai cấm”, một chuyên gia về Nhật Bản của bộ Ngoại giao Việt Nam nói với SGTT, sau khi đã kiểm tra thông báo bằng tiếng Nhật trên website của bộ Ngoại giao nước này.
Trong khi đó, trên website của JBIC, trong thông cáo báo chí ngày 15.8, ngân hàng được giao trọng trách giải ngân ODA và theo dõi việc thực hiện các dự án từ các khoản vay ODA, đã xác nhận rằng lệnh cấm này là do họ đưa ra. JBIC tuyên bố: “Công ty có tên dưới đây không đủ tư cách để nhận hợp đồng được tài trợ với các khoản vay ODA của Nhật và các phương tiện khác của JBIC liên quan đến các khoản tài trợ ODA, chiếu theo quy định trừng phạt bên đã dính líu vào các hành vi tham nhũng hay gian lận liên quan hợp đồng được tài trợ bởi các khoản vay ODA do JBIC thực hiện”.
Theo thông tin chính thức của bộ Ngoại giao Nhật, PCI đã từng bị JICA cấm tham gia đấu thầu tư vấn các dự án ODA trong 18 tháng kể từ đầu tháng 9 năm 2004, do đã biển thủ 140 triệu yen bằng cách khai khống hoá đơn và gian lận..., kể từ năm tài khoá 2000 đến thời điểm đó. Kết quả, PCI đã phải trả lại cho JICA 171 triệu yen và JBIC 5,7 triệu yen.
Tuy không bị cấm tiếp tục thực hiện việc tư vấn thiết kế, hay giám sát thi công các dự án ODA đã ký, nhưng dường như với việc bốn quan chức cao cấp của họ đã bị bắt với các cáo buộc gian lận trong quá trình tham gia đấu thầu, hoặc thực hiện các dự án ODA khác nhau ở nước ngoài, cũng như rửa tiền trốn thuế, tập đoàn tư vấn hàng đầu Nhật Bản này đã “không còn mặt mũi nào” để tiếp tục thực hiện các hợp đồng đã ký.
Hồi đầu tháng, nhật báo Asahi đã dẫn nguồn tin từ lãnh đạo PCI rằng “PCI có kế hoạch tạm ngừng các hoạt động, và đang xem xét khả năng giải thể”. Vào đầu tháng 7, sau loạt bài điều tra của nhật báo Yomiuri, những người truy cập website của PCI vẫn có thể đọc được những lời tự giới thiệu về bề dày lịch sử cũng như những dự án khổng lồ từ nguồn vốn ODA của Chính phủ Nhật ở nhiều nước khác nhau mà PCI tham gia. Một tháng sau đó, chịu cả một loạt đòn dồn dập tiếp theo trên các tờ báo, hãng thông tấn và hãng truyền hình Nhật, PCI chỉ còn giữ lại đúng bốn dòng tự giới thiệu trên website của mình, gồm địa chỉ, số điện thoại, số fax, và chính tên website.
Kế hoạch này đã bước đầu tìm được sự khẳng định ở Việt Nam, khi PCI đã chính thức đề nghị với chủ đầu tư dự án đại lộ đông tây ở TP.HCM, cho được chuyển giao phần còn lại của hợp đồng cho một nhà tư vấn Nhật khác là Oriental Consultants (OC). Một quan chức của ban quản lý đại lộ đông tây đã tiết lộ với SGTT: “Tuy vẫn đang làm việc quản lý, giám sát một cách bình thường, PCI đã đề xuất với phía Việt Nam về việc muốn rút ra khỏi dự án. Việc chuyển đổi giữa PCI và OC chỉ là chuyện quan hệ hợp đồng giữa họ thôi”. Quan chức này cho biết thêm, do ở Việt Nam chưa từng có tiền lệ này nên UBND thành phố đang xem xét, và cách đây hai hôm lãnh đạo UBND đã có làm việc với đại diện JBIC Hà Nội về vấn đề này.
OC không phải là cái tên xa lạ với Việt Nam, nhất là với ban quản lý dự án đại lộ đông tây. Công ty này, với cái tên Việt là công ty tư vấn Phương Đông, cùng với PCI và hai nhà tư vấn khác của Việt Nam đã tham gia cái liên danh bao thầu cả công việc tư vấn thiết kế và giám sát thi công dự án đại lộ đông tây. Thành lập từ năm 1957, họ đã có mặt ở Việt Nam từ năm 1995 với hợp đồng tư vấn “Cải tạo hệ thống cầu nông thôn khu vực phía Bắc”.
Nhưng dự án đình đám nhất và được giới thiệu trong danh sách những dự án tiêu biểu đã thực hiện ở nước ngoài trên chính website của công ty này, chính là dự án cải tạo quốc lộ 18, với chủ đầu tư là ban quản lý PMU 18, và cũng với “đối tác ruột” PCI trong liên danh. Và cũng như trong dự án đại lộ đông tây, họ đã vừa “đá bóng”, vừa được giao “thổi còi”.
Còn nhớ, liên quan đến dự án quốc lộ 18, năm 2004, các chuyên gia trong hội đồng nghiệm thu đã chỉ ra việc một liên danh tư vấn thực hiện cả hai nhiệm vụ tư vấn thiết kế và giám sát thi công là trái với quy định tại khoản 6, điều 48 của nghị định 16/2005 của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình.
Huỳnh Phan

Hành trình hồi hương của quả chuông cổ


Ngày 08.09.2008, 17:19 (GMT+7)
Hành trình hồi hương của quả chuông cổ

Từ phát hiện tình cờ của một giáo sư Nhật, quả chuông đúc tại Việt Nam lưu lạc trong một cửa hàng đồ cổ ở Tokyo đã được “hồi hương”. Một câu chuyện cảm động về những tấm lòng và chưa có hồi kết.
Chị Komatsu

Trong bộ sách 55 chương Nhật Bản dưới mắt người Việt có ghi: “Cuối thập niên 70, có người Nhật phát hiện tại một tiệm bán đồ cổ ở Nhật một cái chuông đồng của Việt Nam thuộc chùa Ngũ Hộ, làng Kim Thôi. Chuông hình ống, cao một mét, đường kính 42cm, nặng khoảng 120kg, bên trên có chạm hình con rồng hai đầu, bốn phía có khắc bốn chữ “Ngũ Hộ Tự Chung”. Nhiều người Nhật đã đứng ra quyên góp tiền mua lại chuông này để gởi trả về Việt Nam, được giới truyền thông ủng hộ. Phía tiệm đồ cổ đòi giá 5 triệu yen, trong khi tiền quyên góp được tới 9,6 triệu yen. Ngày 14.6.1978, đã có một buổi lễ trao trả chuông tại chùa Quán Sứ và sau đó đem về chùa Bút Tháp ở tỉnh Bắc Ninh. Từ đó, tiếng chuông lại vang vọng ở Việt Nam, quê hương của chính quả chuông đó!”.

Hành trình của quả chuông cổ
Trên bản khắc ở một mặt của quả chuông có ghi (bằng chữ Hán): “Chiếc chuông của chùa Ngũ Hộ, làng Kim Thôi, thuộc Bắc Ninh, trước đây do loạn lạc đã bị mất tích. Dân làng đã đúc lại cái mới thay vào đó. Nhưng tháng 2.1825, chuông lại bị sơn tặc lấy đi mất. Dân làng hàng ngày đã quen với tiếng chuông chùa, giờ mất nó, mọi người đều rất buồn và họ bàn cách làm chuông mới… Trải qua ba năm, những đồng tiền bằng đồng quyên góp được đem đúc, phần còn thiếu được mua vào cho đủ”.
Người Nhật đứng ra quyên góp tiền đó là Watanabe Takuro, thành viên của uỷ ban Nhật Bản Điều tra tội ác của Mỹ ở Việt Nam, một giáo sư nổi tiếng về lịch sử, văn hoá và dân tộc Việt Nam, sau khi tình cờ phát hiện ra quả chuông trong một tiệm bán đồ cổ ở phố Ginza (Tokyo) vào cuối tháng 9.1977. Chỉ sau hơn hai tháng, hội Hoàn hương chuông cổ của ông đã thành công. Trong suốt nửa năm sau đó, ở nhiều nơi trên đất Nhật, như Tokyo, Kyoto, Nara, Osaka và Kobe, đã diễn ra lễ cầu nguyện cho quả chuông, bắt đầu từ chùa Zojoji (Tokyo) vào 7.12.1997 và kết thúc ở chùa Kaneiji (Tokyo).
Quả chuông đang nằm trong kho
Theo tài liệu nghiên cứu của hội này, vào đầu những năm 40 của thế kỷ trước, quân đội Nhật chiếm đóng ở khu vực Bắc Ninh đã dùng chùa Ngũ Hộ làm xưởng gỗ, và ai đó trong số họ đã lấy quả chuông này về Nhật. Đến đầu những năm 50, quân Pháp chiếm lại ngôi chùa này và đã phá huỷ nó. Vì vậy, sau khi nhận quả chuông từ phía Nhật, hội Hữu nghị Việt – Nhật và trung ương giáo hội Phật giáo Việt Nam đã thống nhất gửi về chùa Bút Tháp, bởi trong số 300 người đóng góp tiền đúc chuông (khắc trên ba mặt còn lại của quả chuông) có cả những người ở khu vực Bút Tháp.
Năm1993, chị Komatsu, giáo viên tiếng Nhật ở Việt Nam, người năm 1977 cũng tham gia vận động quyên góp mua quả chuông, nhận được bức thư từ GS Watanabe. Ông viết trong thư rằng, nguyện ước cuối cùng trọn đời của ông là biết được số phận quả chuông ra sao. “Tôi đến chùa Bút Tháp, nhưng không thấy quả chuông đó. Ở đó, họ cũng không biết gì về nó”, chị nói. Kể từ đó, cứ có dịp thuận tiện là Komatsu lại hỏi về tung tích quả chuông, từ những hướng dẫn viên du lịch, bạn bè dạy tiếng Nhật ở Việt Nam, rồi đài Tiếng nói Việt Nam... Chị sục vào tất cả các bảo tàng ở Hà Nội, nhưng đều không thấy.
Mãi đầu năm 2002, chị tình cờ gặp được phó giáo sư khảo cổ học Nishimura, đại học Kansai (Osaka). Ông Nishimura khuyên chị nên đến gặp ông Lê Viết Nga, giám đốc bảo tàng Bắc Ninh. Tháng 5.2002, Komatsu lên Bắc Ninh, được ông Nga cho nhân viên dẫn vào tìm trong kho.
Chị Komatsu kể: “Tôi được dẫn vào một ngôi nhà lụp xụp. Người coi kho phải xê cái tủ ra, tôi mới nhìn thấy quả chuông phủ đầy bụi nằm tít trong góc. Lúc đó, tôi chợt nhớ lại hình ảnh hàng trăm người Nhật Bản đến tụng kinh, cầu chúc cho quả chuông bình yên lên đường về cố quốc, đoàn nhạc công tấu lên những bản nhạc cung đình, và hàng trăm các em sinh viên vẫy cờ hoa… Tôi đã cố kìm để khỏi oà khóc vì nỗi xót xa”.

Bao giờ tiếng chuông ngân vang?
Ngày 15.8 vừa rồi, chị Komatsu đã quay lại Bắc Ninh. Chị muốn biết quả chuông đã được mang ra trưng bày trong bảo tàng như ông Lê Viết Nga đã hứa với chị cách đây sáu năm hay chưa, để báo lại với GS Watanabe. Quả chuông vẫn nằm trong kho, tuy đã được chuyển sang một gian kho mới, sạch sẽ, trong khuôn viên bảo tàng, cùng với mấy quả chuông khác.
Theo ông Nga, đến cuối năm nay, toà nhà bảo tàng mới hoàn thiện. Trong câu chuyện, ông Nga cho biết chùa Ngũ Hộ đã được dân làng góp tiền xây dựng lại trên nền đất cũ (năm 2001). Cách đó ít tháng, một số người dân làng Ngọc Đôi (tên của làng Kim Thôi xưa) đã cùng sư thầy trụ trì chùa Ngũ Hộ đến gặp ông Nga để xin đưa quả chuông về chùa, nhưng ông không đồng ý. Ông Nga giải thích với họ rằng quả chuông này đã là tài sản quốc gia, và chỗ của nó là phải ở bảo tàng cho nhiều người cùng chiêm ngưỡng. Hơn nữa, theo ông Nga, một ngôi chùa nhỏ bé, liệu có đủ khả năng bảo vệ quả chuông quý giá, có ý nghĩa lịch sử hay không.
Sư thầy Huệ Hồng, người chúng tôi gặp ở chùa Ngũ Hộ ngay sau đó, cho biết sắp tới sẽ sang Mỹ để kêu gọi quyên góp cải tạo chùa, và xây gác chuông, cũng như thuê bảo vệ. Đến lúc đó, sư thầy và người dân ở đây lại một lần nữa làm đơn xin lại quả chuông, nếu cần có thể mời cả luật sư vào cuộc. “Đã là chuông chùa thì phải ở chùa chứ”, sư thầy Huệ Hồng nói.
GS Watanabe, khi viết thư cho chị Komatsu năm 1993, có gửi kèm một lời chúc: “Hỡi quả chuông Việt Nam, hãy ngân lên nguyện cầu cho hoà bình!”. Liệu ước nguyện của GS Watanabe có thành hiện thực trước khi ông mất, khi mà trong bảo tàng người ta luôn gắn kèm những tấm biển: “Cấm sờ vào hiện vật”?
bài và ảnh Huỳnh Phan

Đại sứ Phần Lan: “Nên trả lại chi phí cho người lao động”


Ngày 13.10.2008, 07:35 (GMT+7)
Vụ vỡ mộng của lao động thời vụ
Đại sứ Phần Lan: “Nên trả lại chi phí cho người lao động”
Xung quanh câu chuyện của hàng trăm lao động Việt Nam vỡ mộng với chuyến đi hái berry ở Phần Lan (SGTT ngày 10.10.2008), chúng tôi có cuộc trao đổi với đại sứ Phần Lan Pekka Hyvonen. Đại sứ cho biết:
Nhiều năm nay, lao động từ Thái Lan đã sang Phần Lan làm việc này. Họ rất có kinh nghiệm. Nhưng kinh nghiệm không vẫn chưa đủ, bởi sản lượng berry hái được phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết.
Năm ngoái, đã có khoảng 20 lao động thời vụ của Việt Nam sang đó. Năm nay tăng gấp năm lần, và nhu cầu này còn lớn hơn rất nhiều. Nhưng với sự cố này xảy ra, tôi nghĩ rằng chúng ta phải xem xét lại tính hợp lý của việc đưa người Việt Nam sang Phần Lan lao động thời vụ. Theo thông tin mà công ty Riitan Herkku cung cấp cho tôi, trong số 98 lao động hái quả, chỉ có 6 người đạt được cái mức từ hoà vốn trở lên, tức là đủ chi trả các chi phí.
Tôi khẳng định rằng đây là công việc thực sự nặng nhọc. Hơn nữa, chi phí sang đó quá lớn, 1.200 euro cho chuyến đi, từ 700 đến 1.000 euro tiền ở và nhiên liệu. Nhiên liệu ở Phần Lan rất đắt, tương đương khoảng 30 ngàn đồng một lít, tức là gấp đôi ở Việt Nam, chưa kể phí tuyển dụng. Lúc đầu Vinamex định tính tới 500 USD/người, nhưng chúng tôi bảo cao quá và họ đồng ý giảm xuống còn một nửa. Như vậy, để trang trải đủ những chi phí đó, một người lao động phải kiếm được ít nhất 2.000 euro.
Tôi hy vọng là Riitan Herkku và Vinamex bây giờ phải tính toán lại. Đại sứ Việt Nam tại Phần Lan Trần Ngọc An đã đề xuất rằng Riitan Herkku nên gánh hộ phần ở và tiền nhiên liệu cho người lao động, và Vinamex nên trả lại phí tuyển dụng cho người lao động. Chúng ta không để cho những người lao động trở thành con nợ lớn khi trở về từ Phần Lan. Tôi chưa biết cụ thể những gì đã xảy ra, nhưng cả hai sứ quán đều nhận định rằng đây không phải là một vụ làm ăn sòng phẳng. Tôi không hiểu những người tuyển dụng lao động đã nói gì với người lao động. Liệu họ có nói rằng công việc này đầy may rủi không? Người lao động Việt Nam phải được thông báo đầy đủ rằng muốn kiếm nhiều tiền, phải lao động rất cực nhọc, và sự thay đổi của thời tiết là một yếu tố cực kỳ quan trọng.
Tôi nghĩ rằng việc Vinamex nói với người lao động rằng họ có thể kiếm khoảng 85 USD/ngày là một điểm đáng lưu ý. Không ai có thể bảo đảm rằng một ngày người lao động có thể kiếm được 85 USD. Tôi không tin như vậy. Trước khi tiếp tục cấp thị thực cho người lao động Việt Nam sang Phần Lan hái quả, tôi sẽ phải trao đổi cụ thể với công ty Riitan Herkku và với Vinamex, rằng những điều họ nói với người lao động có đúng sự thực không, họ có đảm bảo rằng họ không gieo hy vọng cho người lao động hay không.
Tôi hiểu rằng hiện nay việc xuất khẩu lao động không còn thuần tuý là việc tạo việc làm giúp người lao động nữa, mà đồng thời đã là một hình thức kinh doanh. Tôi biết bộ Ngoại giao Việt Nam đang phải đối mặt với việc buộc phải nhận lại những người lao động trước thời hạn, bởi nhiều lý do khác nhau. Chẳng hạn, họ không được trả mức lương mà họ hy vọng trước khi đi, hay bị đuổi về sau ít tháng làm việc… Tôi nghĩ điều đó không sòng phẳng, và nhiều người đang thu lợi lớn từ việc xuất khẩu lao động.
Theo tôi, một giải pháp mà tôi cho là hợp lý là công ty nhập khẩu lao động Phần Lan phải đưa ra cam kết rằng trong trường hợp xấu nhất công ty này cũng phải đảm bảo cho người lao động có thu nhập 50 USD/ngày, để anh ta có thể trang trải chi phí. Còn những gì anh ta kiếm thêm hơn số đó, sẽ là phần thưởng cho công sức của anh ta. Nếu không được như vậy sẽ quá là mạo hiểm đối với những lao động thời vụ sang Phần Lan từ một nơi xa xôi như Việt Nam.
Huỳnh Phan

Lãnh đạo Vinamex: Lao động Việt Nam, không ít người lắm tật!


Ngày 12.10.2008, 19:58 (GMT+7)
Đi Phần Lan hái berry
Lãnh đạo Vinamex: Lao động Việt Nam, không ít người lắm tật!
Trên SGTT số ra ngày 10.10.2008 có bài "Chua loét" chuyến hái berry thuê". Để rộng đường dư luận, Sài Gòn Tiếp Thị đã mang những thắc mắc của người lao động đến Vinamex, công ty đã đưa số 100 lao động Việt Nam sang Phần Lan hái berry. Dưới đây là ý kiến của ông Nguyễn Đức Cường, phó giám đốc Vinamex.
Thưa ông, những người lao động vừa trở về từ Phần Lan nói rằng trước khi đi họ không hề biết trước thông tin về những rủi ro sẽ gặp phải như trong trường hợp của các lao động mà SGTT đã tường thuật. Ông giải thích ra sao?
Ông Nguyễn Đức Cường, phó giám đốc Vinamex trả lời phỏng vấn của SGTT.
Lúc tuyển chọn, phỏng vấn, chúng tôi đã nói hết mọi thứ với từng người, và không chỉ một lần. Khi tuyển, chúng tôi cũng nói rõ là đi có thể bị rủi ro, có chấp nhận hay không. Người ta đã trả lời là chấp nhận bất cứ giá nào.
Thu nhập năm nay không được đảm bảo vì mất mùa. Chủ bên kia (Phần Lan) cho tôi xem cả biểu đồ, sau 13 năm mới có thời tiết khắc nghiệt như năm nay.
Thông tin về việc thời tiết xấu dẫn đến ít quả berry, các ông có biết trước?
Ngày 19.6, bên công ty Phần Lan nói mùa năm nay thời tiết tốt. Vì vậy, họ mới nhận đủ 100 người như thỏa thuận. Chúng tôi phải chờ đến phút chót mới làm các thủ tục visa, hay đặt mua vé.
Ông đại sứ Phần Lan tại Hà Nội có nói rằng nếu gặp phải rủi ro khách quan như thế này, công bằng nhất là các bên liên quan phải chia sẻ gánh nặng của người lao động. Chẳng hạn, Vinamex nên trả lại phí tuyển dụng cho người lao động. Ý ông thế nào?
Chúng tôi sẽ xem xét. Nhưng không phải đồng đều, những người vi phạm sẽ bị gạt sang một bên. Tức là 9 người bán quả ra chợ, 4 người đâm chết tuần lộc và 8 người ăn cắp xăng. Tổng cộng 21. Những trường hợp còn lại chúng tôi tiếp tục phân loại theo mức độ chăm chỉ. Ví dụ trong 60 ngày phải làm ít nhất 50 công. Nếu dưới cũng không thể xem xét được.
Xin ông cho biết cụ thể hơn. Ông có bằng chứng không?
4 người đâm chết tuần lộc định đưa lên xe để mang về ăn đã bị người dân phát hiện và báo số xe cho cảnh sát. Nhóm 8 người đi trên một chiếc xe bị hết dầu, đã xách can đi lấy trộm xăng ở một chiếc máy kéo trong rừng, và đã bị chủ xe bắt được, gọi điện báo cảnh sát.
Còn 9 người mang quả berry ra chợ bán thay vì phải bán cho công ty Phần Lan như đã thỏa thuận. Trong đoàn này, chúng tôi có con em của cán bộ trong công ty nên quay phim được làm bằng chứng. Không phải vì vấn đề chênh lệch giá, mà là anh em thích tiền tươi.
Tiền sang Phần Lan họ phải nộp trước, lại còn tiền thế chấp 3.000 USD nữa, tức là các ông đã nắm đằng chuôi. Tại sao không đề nghị phía Phần Lan trả tiền trực tiếp cho anh em?
Phía Phần Lan cũng đề nghị trả trực tiếp theo tuần, nhưng chúng tôi thấy nên giữ tiền cho anh em, để khỏi mất cắp, hay dùng tiền đánh bạc. Có những người cứ tối về là đánh bạc, thời gian đâu mà nghỉ ngơi lấy sức mai làm tiếp. Đã có hiện tượng mất cắp, có trường hợp mất 300 euro ở nhà tắm, có người khác để dưới gối mất 700 euro. Chúng tôi phải vận động người lấy cắp trả lại bằng cách ném tiền vào phòng. Chúng tôi phải giáo dục anh em đừng sung sướng trên đau khổ của người khác.
Ông có con số thống kê về ngày công lao động của từng lao động?
Chúng tôi có, nhưng bên kia chưa gửi về. Sản lượng quả người ta thu được cũng là một cách đánh giá chăm hay lười, bởi nếu chấm công chỉ biết người ta rời khỏi chỗ ở thôi, chứ không biết được người ta đi làm hay đi chơi, đi vào siêu thị. Đã có trường hợp bị phía Phần Lan bắt quả tang đang ở siêu thị trong giờ làm.
Trong khi đó người Thái làm rất chăm chỉ. Một hôm, tôi đi quay cảnh người Thái nộp sản phẩm vào lúc 6 giờ chiều, người cao nhất được 114 kg, người thấp nhất cũng được 39 kg. Còn bảng tính lương cuối kỳ của lao động Thái (làm cho cùng ông chủ như lao động Việt) người cao nhất được 5.000 euro, người thấp nhất được 1.700 euro. Người mình cao nhất chỉ được 2.400-2.500 euro.
Hái quả đơn giản, không nặng nhọc, chỉ cần cần cù thôi. Năm ngoái, những người Việt đi Phần Lan về nói rằng 6 giờ sáng họ đã đi rồi, đến 8 giờ tối mới về. Đằng này anh em của mình 7-8 giờ mới đi, và chiều 4 giờ đã về, thời gian ít nên hái được ít. Thế thôi.
Bài học các ông rút ra ở đây là gì?
Quảng cáo cuộn băng mà tôi quay được, người thật, việc thật, và nói chi tiết, kỹ càng hơn. Chúng tôi cũng sẽ kiến nghị với phía chủ là phải tiền trạm phân vùng có quả, rồi nhờ người dân Phần Lan hỗ trợ thông tin. Đặc biệt là phải tuyển kỹ hơn, chủ yếu là đối tượng nông dân.
Chứ lần này nông dân thực sự có khoảng 50%. Còn những người chịu khó lao động ở quê khoảng 35%. Số còn lại là những người cũng chịu khó lao động nói chung ở các tỉnh. Ở Hà Nội thì hầu như gạt hết.
Theo đánh giá của ông, trong số người này, bao nhiêu phần trăm có ý thức tốt?
Chỉ là thiểu số thôi, may ra được 40-50%.
Theo như ông nói, đợt vừa rồi các ông đã tuyển rất kỹ, không phải nông dân thì cũng toàn người chịu khó lao động. Vậy lần sau liệu có khá hơn không? Và liệu có nên tiếp tục vụ làm ăn này nữa, khi mà theo lời ông, người lao động Việt Nam lắm tật quá?
Khó thực sự. Khó nhất là những người tốt nhất lại phải đủ điều kiện tài chính để đi. Nhưng tất nhiên mình phải cố gắng, không chùn bước. Người lao động cũng vậy, rất nhiều người muốn đi đợt sang năm. Tôi khẳng định với anh như thế. Lên xe họ vui lắm, họ có khoản tiền mà mình không kiểm soát được.
Huỳnh Phan

“Chua loét” chuyến hái berry thuê


Ngày 10.10.2008, 13:02 (GMT+7)
Lao động thời vụ sang Phần Lan
“Chua loét” chuyến hái berry thuê
Liệu bỏ ra 1.900 USD, nộp thế chân sổ đỏ căn nhà ông ngoại và 3.000 USD, với ước mơ chuyến lao động thời vụ hai tháng sẽ đem về cho nhà 2.000 USD, nhưng khi trở về, anh chỉ có vỏn vẹn 75 euro và...
Bữa cháo trưa trong rừng. Theo Phạm Văn Liệu, có đợt người lao động Việt Nam ăn thịt gà tới ba tuần liền. Số thịt gà còn lại do họ không ăn nổi đã được công ty Phần Lan vứt vào thùng rác. Ảnh TL Hoàng Ngọc
“Hà Nội về quê ở Hải Dương cũng chẳng bao xa, mà tôi vẫn chẳng dám vác mặt về quê”, Phạm Văn Liệu, người vừa trở về từ Phần Lan sau hai tháng sang đó lao động thời vụ, nói.
Với mức lương được ghi trong hợp đồng ký với công ty môi giới lao động (Vinamex) là khoảng 85 USD/ngày, trước khi đi Liệu đã hy vọng sau khi trừ hết các loại chi phí, chắc cũng kiếm được ít nhất 1.000 USD một tháng.
“Trước khi sang Phần Lan, tôi làm lái xe thuê, mỗi tháng chỉ kiếm được gần 200 USD, nên khi biết Vinamex tuyển lao động, tôi đã đăng ký luôn mà không hề đắn đo”, Liệu kể lại. Anh đã phải đi vay 1.900 USD để trả tiền vé máy bay hai chiều, lệ phí visa, phí bảo hiểm và phí môi giới.
Giật mình
“Sang đến nơi, chúng tôi mới vỡ lẽ ra rằng quả berry là loại quả mọc dại trong rừng, chứ không phải do người ta trồng và chăm bón, và đi hái quả thực ra là đi khai thác chứ không phải là thu hoạch, như chúng tôi đã hình dung theo lời giới thiệu của cán bộ công ty Vinamex. Anh em chán hẳn”, Liệu nói.
Khoảng 100 người Việt Nam được phân chia thành 12 nhóm lao động, và mỗi nhóm được công ty Riitan Herkku giao cho một, hay hai chiếc xe, tuỳ cỡ. Hàng ngày, họ đánh xe vào rừng tự tìm nơi có quả berry để hái. Theo Liệu kể, chuyên gia Phần Lan chỉ hướng dẫn cho người lao động Việt Nam cách sử dụng bản đồ để tìm đến những khu rừng được đánh dấu trên đó là có thể có berry. Anh cho biết việc vào rừng hái quả berry hoàn toàn do hên xui, có hôm hái được 20kg, nhưng cũng có những hôm phải về tay không.
Món quà duy nhất Liệu mang về từ Phần Lan là cái can hai lít chứa nước quả mustikka (một loại berry màu tím sẫm), do anh tự ngâm với đường. Về đến nhà, mở va li định pha cho vợ cốc nước mustikka uống thử, Liệu nhìn thấy toàn bộ quần áo, giấy tờ trong đó bị thấm đầy nước mustikka. Chiếc can đã bị vỡ do va li bị quăng quật qua ba chặng transit. Chưa kịp hỏi han chồng được mấy câu, vợ anh lại phải lụi hụi bê cả đống quần áo đi giặt.
Liệu kể rằng mỗi ngày ít nhất anh phải lái khoảng 60km, còn thường là khoảng 80 –  100km, cả đi lẫn về. Có một lần, nhóm của Liệu đã chạy hết gần 900km, vì trong quá trình đi tìm berry họ đã đi sâu cả sang đất Thuỵ Điển tới cả 100km. Khi xuống xe để vào rừng tìm berry để hái, mỗi người mỗi ngày phải đi bộ chừng 5 – 10km, thảng hoặc có những ngày phải đi bộ tới 20km.
“Không hiểu có phải vì muốn cho chúng tôi khỏe chân đi bộ cho dẻo không mà thức ăn phía Phần Lan mua hộ cho chúng tôi chủ yếu là đùi gà”, Liệu nói, và cho biết thêm rằng trong bữa ăn rất ít khi có rau, mà nếu có thì thường là cà rốt và dưa chuột đã bị ủng. Thỉnh thoảng, họ cũng được ăn chân giò heo đông lạnh, có những cái đóng dấu thời hạn sử dụng đến hết năm 2007. Bánh trái mà phía công ty Phần Lan cung cấp cũng nhiều khi là loại quá hạn sử dụng. “Có phải bên đó xứ lạnh nên thực phẩm để được lâu hơn hạn sử dụng không, anh nhỉ?”, Liệu hỏi lại tôi.
Ngã ngửa
“Một tuần trước khi hết thời gian hợp đồng, phía Phần Lan mới đưa bảng tính lương sơ bộ cho chúng tôi xem thông qua phiên dịch. Lúc đó, nhiều anh em mới ngã ngửa ra vì hai tháng lao động coi như công cốc, bởi nhiều khoản phải trừ quá”, Liệu kể.
Ngoài tiền ăn, tiền ở mà phía Phần Lan tính theo giá rẻ là 12,5 euro/ngày trong hai tháng, những người lao động Việt Nam phải trả tiền thuê xe và tiền xăng dầu, mà theo Liệu, họ chẳng biết cụ thể ra sao. “Mỗi lần tôi lấy nhiên liệu, chẳng ai đưa sổ cho tôi ký là bơm hết bao nhiêu để còn biết, và giá nhiên liệu bao nhiêu để anh em còn biết mà tính. Biết trước thế này, có khi ngủ ở nhà cho khoẻ, chứ càng cố gắng đi xa để kiếm nhiều berry, càng lỗ nặng”, Liệu nói. Chuyến xe buýt đón họ từ sân bay Helsinki về Rippi là nơi họ ở và ngược lại, lúc đầu phía Phần Lan hứa cho không, đến lúc đó họ tính 92 euro một người.
Berry ở Phần Lan có ba loại là mustikka, puolukka và lakka, phân biệt theo màu sắc là tím sẫm, đỏ và vàng. Đây là loại quả nhỏ, mọc tự nhiên ở gần sát mặt đất, có vị chua chua ngọt ngọt, dùng trong sản xuất rượu, bánh, nước hoa quả…
Liệu được trả lương khoảng 1.000 euro cho số berry mà anh kiếm được trong hai tháng. Những người may mắn hơn anh có thể kiếm được gấp rưỡi, hay gấp đôi. Nhưng khi trừ tiền ăn ở, xăng xe, Liệu chỉ còn được nhận 75 euro. Liệu cho biết những người xui xẻo như anh chiếm tới phân nửa. Liệu lại còn nghiện thuốc, nên số tiền 400 euro Liệu găm theo người, cũng tiêu sạch, bởi ở Phần Lan thuốc lá loại rẻ nhất cũng tới 5,5 euro một bao 30 điếu. Cùng nhóm với Liệu có anh còn bị âm tới 600 euro.
Không phải vì không có quà mang về cho người thân, nhất là ông ngoại, như đã hứa, khi đến mượn sổ đỏ của ông để thế chấp theo quy định của Vinamex để phòng trường hợp trốn ở lại Phần Lan, mà Liệu không dám về quê. Anh sợ ngộ nhỡ ông biết câu chuyện của mình rồi bị sốc, ông đã 82 tuổi.
Trong những ngày này, anh ra khỏi nhà rất sớm, tìm những người bạn trong nhóm lao động của mình và đến tối khuya mới về, vì ngại cả giáp mặt thường xuyên người vợ thợ may ở nhà (gần khu công nghiệp Sài Đồng). “Khoản nợ 1.900 USD biết bao giờ mới trả được, anh nhỉ?”, Liệu lại hỏi tôi.
Huỳnh Phan

Thứ Ba, 8 tháng 11, 2011

Ngành đóng tàu lỡ cơ hội vì thất tín


Ngày 13.05.2009, 14:10 (GMT+7)
Do suy thoái kinh tế, nhu cầu đóng các tàu nhỏ loại 5.000 tấn (DWT) trở xuống ở Nhật Bản đã tăng rất mạnh. Việt Nam là địa chỉ nhiều nhà vận tải nội địa Nhật Bản đã tìm đến. Nhưng các nhà đóng tàu Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội này chỉ vì cung cách ứng xử
Vinashin từng đóng tàu hàng chục vạn tấn, nhưng cung cách làm ăn đã khiến Vinashin mất khách hàng. Ảnh: T.L
Noma Shipping Lines, một công ty gia đình có trụ sở ở thành phố cảng Ehime thuộc đảo Shikoku, là một trong số đó. Theo Bùi Quốc Anh, một Việt kiều Nhật đang kinh doanh ở Việt Nam, trong vòng một năm qua, ông đã ba lần dẫn anh em nhà Noma đi khảo sát hàng chục cơ sở đóng tàu ở miền Bắc.
Điều khiến Quốc Anh ngạc nhiên nhất là ngay lần đầu tiên anh em nhà Noma chỉ yêu cầu cho họ tìm hiểu các doanh nghiệp tư nhân. Khi Quốc Anh gợi ý đi khảo sát ở các nhà máy của tập đoàn Vinashin, được đầu tư bài bản và đủ trình độ đóng những con tàu hàng chục vạn tấn, thì những người Nhật đáp cụt lủn: “Anh đừng bao giờ nhắc cái tên Vinashin trước mặt chúng tôi”. Trên đường về lại Hà Nội, Masanori Noma, chủ tịch Noma Shipping, đã kể lại cho Quốc Anh nghe kỷ niệm không mấy tốt đẹp về Vinashin.
Sự thất tín của Vinashin
Thực ra, giữa Vinashin và Noma Shipping Lines đã có những kỷ niệm đẹp. Chính Noma Shipping là khách hàng Nhật Bản đầu tiên của Vinashin với chiếc tàu trọng tải 6.300 DWT qua hợp đồng được ký giữa tập đoàn Kanematsu, thay mặt cho hãng vận tải này, và Vinashin vào tháng 7.2003, đóng tại nhà máy Bạch Đằng, Hải Phòng. Gần hai năm sau, Kanematsu đặt hàng Vinashin đóng cho Noma Shipping một chiếc tàu trọng tải 10.500 DWT, tại nhà máy Bến Kiền.
Trong quá trình đóng hai con tàu nói trên, Noma Shipping đã cử chuyên gia sang đào tạo kỹ thuật viên và công nhân để có thể đóng tàu đúng theo yêu cầu của họ. Noma Shipping hy vọng rằng với đội ngũ nhân công lành nghề này, họ sẽ tiếp tục đặt hàng với Vinashin. Chính đại diện của Noma Shipping đã nói với lãnh đạo hai nhà máy trên về điều đó, và nhận được cam kết giữ người từ những vị lãnh đạo này.
Đầu năm 2008, khi Noma Shipping quay trở lại hai nhà máy trên định đặt hàng tiếp các con tàu trọng tải nhỏ hơn để đáp ứng nhu cầu vận tải nội địa ngày càng tăng, họ mới ngã ngửa ra rằng 25 người họ dày công đào tạo đã chuyển đi nơi khác hết. Lãnh đạo hai nhà máy này giải thích với Noma Shipping rằng những người này đã được cử đi làm đội trưởng ở các cơ sở đóng tàu mới được Vinashin mở ồ ạt trong những năm trước đó.
Sự lạc hậu của tư nhân
Sở dĩ Noma Shipping đi hàng chục cơ sở đóng tàu ở Nam Định mà không tìm ra được một nơi để đặt hàng, vì công nghệ đóng tàu ở đây chủ yếu mới dừng ở mức đóng các loại sà lan. Lý do là các cơ sở này đã mọc lên như nấm, con số lên tới hàng trăm, trong khoảng thời gian than được xuất lậu ồ ạt. Hơn nữa, do các nhà xuất khẩu than lậu bán cả than lẫn tàu để tránh bị lộ khi mang tàu không về, nên khâu chất lượng không được coi trọng.
Anh em nhà Noma nhận xét với Quốc Anh rằng kỹ thuật hàn vỏ tàu ở các cơ sở Nam Định tương tự như ở Nhật cách đây 40 – 50 năm. “Thậm chí, khi cắt hụt một miếng tôn khoảng 10 phân, lẽ ra phải thay tấm khác, họ cắt ngay một miếng rộng 10 phân rồi hàn vào. Khoảng cách ngắn như thế mà chịu nhiệt hàn lớn, vỏ  tàu khi sử dụng dễ bị thủng ở chỗ đó”, Quốc Anh nói.
Theo như phía Nhật nhận xét với Quốc Anh, tổ chức sản xuất quá lộn xộn, điều kiện an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp quá kém. Hầu như ở cơ sở nào nhóm khảo sát cũng chứng kiến cảnh đến phân nửa số công nhân không đội mũ bảo hiểm, không đi giày bảo hộ. Công nhân đánh gỉ rất qua loa, còn khi sơn thì bụi mù lên xung quanh.
Hy vọng gì?
Sau đó, Quốc Anh lại một lần nữa chứng kiến thái độ “tuyệt giao” của Noma Shipping với Vinashin, khi ông dẫn anh em nhà Noma đến làm việc với lãnh đạo công ty đóng tàu Sông Hồng ở Hà Nội. Để tăng tính thuyết phục cho năng lực sản xuất của mình, lãnh đạo của công ty cổ phần đã gia nhập Vinashin này cho mời cả đại diện của tập đoàn xuống. Vừa nghe giới thiệu tên tuổi hai vị quan chức này, anh em nhà Noma đã đứng ngay dậy, cám ơn và xin khất buổi làm việc sang dịp khác.
“Dăm năm trời làm xúc tiến thương mại – đầu tư, cũng gặp trục trặc nhiều, nhưng chưa bao giờ tôi thấy ê mặt như hôm ấy”, Quốc Anh nói. Ông bảo họ nếu thấy cả Nhà nước và tư nhân đều không đủ tin cậy để làm thì tốt nhất là nên tìm cách khác cho đỡ tốn công sức, tiền bạc.
Nhưng những người Nhật không nghĩ vậy. Họ còn nói các nhà vận tải Nhật Bản phải chuyển phương thức vận tải để tồn tại, không có lý gì các nhà đóng tàu tư nhân Việt Nam lại ngồi yên chịu chết, khi loại tàu chất lượng thấp dùng để xuất than lậu không còn thị trường nữa.
Họ nói với Quốc Anh rằng nếu thể hiện quyết tâm hợp tác với họ bằng cách từng bước cải tiến lại quy trình sản xuất, dựa trên những nhận xét của họ qua từng lần đến tìm hiểu, cơ hội vẫn còn nguyên vẹn. “Chúng tôi mới đến đây lần thứ ba, có lẽ còn phải chờ tới 18 lần nữa, để xem chúng ta có thể bắn 21 phát đại bác hay không”, Masanori Noma, theo lời kể của Quốc Anh, đã nói với một chủ cơ sở đóng tàu ở Nam Định như vậy.
Huỳnh Phan